پیش دیابت چیست؟ علائم، عدد قند خون و پیشگیری از دیابت

پیش دیابت چیست؟

پیش دیابت مرحله ای بین قند خون طبیعی و دیابت نوع 2 است. در این وضعیت، بدن معمولا در استفاده موثر از انسولین دچار مشکل شده است و ممکن است مقاومت به انسولین ایجاد شده باشد. در نتیجه، قند خون به تدریج افزایش پیدا می کند.

در بعضی افراد، افزایش قند خون بیشتر در حالت ناشتا دیده می شود و در بعضی دیگر، افزایش قند خون بعد از مصرف گلوکز مشخص می شود. HbA1c نیز میانگین وضعیت قند خون در هفته ها و ماه های گذشته را تا حدی نشان می دهد.

پیش دیابت یک وضعیت مهم متابولیک است، زیرا علاوه بر افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع 2، می تواند با سایر عوامل خطر قلبی عروقی مانند اضافه وزن، فشار خون بالا و اختلال چربی خون همراه باشد.

عدد قند خون در پیش دیابت چند است؟

در افراد غیر باردار، پیش دیابت می تواند با یکی از سه معیار اصلی زیر مشخص شود:

آزمایش	محدوده طبیعی	محدوده پیش دیابت	محدوده دیابت
قند خون ناشتا	کمتر از 100 mg/dL	100 تا 125 mg/dL	126 mg/dL یا بیشتر
HbA1c	کمتر از 5.7%	5.7 تا 6.4%	6.5% یا بیشتر
قند دو ساعت پس از OGTT	کمتر از 140 mg/dL	140 تا 199 mg/dL	200 mg/dL یا بیشتر

این محدوده ها برای افراد غیر باردار استفاده می شوند. معیارهای تشخیص اختلالات قند خون در دوران بارداری متفاوت است و باید بر اساس شرایط فرد و پروتکل مربوط به بارداری تفسیر شود.

قند ناشتا در پیش دیابت

اگر قند خون ناشتا در آزمایش آزمایشگاهی بین 100 تا 125 میلی گرم در دسی لیتر باشد، این نتیجه در محدوده پیش دیابت قرار می گیرد.

برای مثال، قند ناشتا 105 یا 115 میلی گرم در دسی لیتر به تنهایی به معنای دیابت نیست، اما می تواند نشانه اختلال قند خون و افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع 2 در آینده باشد.

هرچه قند خون به قسمت بالاتر این محدوده نزدیک تر باشد، اهمیت ارزیابی سایر عوامل خطر و اصلاح سبک زندگی بیشتر می شود.

HbA1c در پیش دیابت چند است؟

HbA1c بین 5.7 تا 6.4 درصد در محدوده پیش دیابت قرار می گیرد. این آزمایش به بررسی وضعیت قند خون در طول چند ماه گذشته کمک می کند و برای تشخیص پیش دیابت در افراد غیر باردار یکی از آزمایش های استاندارد است.

برای توضیح کامل درباره HbA1c، محدوده های مختلف آن، میانگین قند خون و عوامل موثر بر نتیجه آزمایش می توانید به صفحه HbA1c چیست؟ عدد نرمال، تفسیر آزمایش و ارتباط با دیابت مراجعه کنید.

آیا پیش دیابت همان دیابت است؟

خیر. پیش دیابت و دیابت دو وضعیت متفاوت هستند. در پیش دیابت، قند خون بالاتر از حد طبیعی است اما هنوز به محدوده تشخیصی دیابت نرسیده است.

ویژگی	پیش دیابت	دیابت
قند خون	بالاتر از طبیعی، اما پایین تر از محدوده دیابت	در محدوده تشخیصی دیابت
HbA1c	5.7 تا 6.4 درصد	6.5 درصد یا بیشتر
علائم	اغلب بدون علامت	ممکن است بدون علامت یا همراه با علائم افزایش قند باشد
اقدام اصلی	اصلاح سبک زندگی و پیگیری	درمان و پیگیری بر اساس نوع و شدت دیابت

علائم پیش دیابت چیست؟

یکی از مهم ترین ویژگی های پیش دیابت این است که معمولا علامت مشخصی ایجاد نمی کند. بسیاری از افراد زمانی متوجه پیش دیابت می شوند که برای بررسی معمول قند خون یا به دلیل داشتن عوامل خطر، آزمایش انجام داده اند.

بنابراین، نداشتن علائم به معنای طبیعی بودن قند خون نیست.

در بعضی افراد ممکن است علائم خفیف افزایش قند خون دیده شود، اما این علائم اختصاصی نیستند و به تنهایی نمی توانند پیش دیابت را تشخیص دهند. علائمی مانند تشنگی زیاد، تکرر ادرار، خستگی یا تاری دید بیشتر در صورت افزایش قابل توجه قند خون مطرح می شوند.

آیا پیش دیابت باعث تشنگی می شود؟

پیش دیابت معمولا آن قدر قند خون را افزایش نمی دهد که علائم واضحی مانند تشنگی شدید و تکرر ادرار ایجاد کند. اگر چنین علائمی وجود داشته باشد، بهتر است قند خون با آزمایش مناسب بررسی شود تا دیابت یا سایر علل احتمالی رد شوند.

چرا پیش دیابت ایجاد می شود؟

پیش دیابت معمولا نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، متابولیک و سبک زندگی است. یکی از مکانیسم های مهم آن مقاومت به انسولین است.

در مقاومت به انسولین، سلول های بدن به اثر انسولین پاسخ کمتری می دهند. پانکراس برای جبران این وضعیت ممکن است انسولین بیشتری تولید کند، اما با گذشت زمان توانایی بدن برای حفظ قند خون طبیعی کاهش می یابد.

اضافه وزن به ویژه افزایش چربی شکمی، کم تحرکی و عوامل ژنتیکی می توانند این روند را تشدید کنند.

عوامل خطر پیش دیابت چیست؟

• اضافه وزن یا چاقی
• افزایش چربی شکمی
• کم تحرکی
• سابقه خانوادگی دیابت نوع 2
• افزایش سن
• فشار خون بالا
• تری گلیسرید بالا یا HDL پایین
• سابقه دیابت بارداری
• سندروم تخمدان پلی کیستیک
• بعضی بیماری های مرتبط با مقاومت به انسولین
• سابقه بیماری های قلبی عروقی
• برخی شرایط یا داروهایی که خطر افزایش قند خون را بیشتر می کنند

ارتباط پیش دیابت با مقاومت به انسولین چیست؟

مقاومت به انسولین یکی از مکانیسم های مهم در ایجاد پیش دیابت است. در این وضعیت، سلول های عضله، کبد و بافت چربی پاسخ طبیعی خود به انسولین را از دست می دهند.

در مراحل اولیه، پانکراس ممکن است با تولید انسولین بیشتر این مشکل را تا حدی جبران کند. اما اگر مقاومت به انسولین ادامه پیدا کند، کنترل قند خون دشوارتر می شود و ممکن است فرد ابتدا به پیش دیابت و سپس به دیابت نوع 2 مبتلا شود.

با این حال، پیش دیابت فقط با یک آزمایش مقاومت به انسولین تعریف نمی شود و تشخیص آن بر اساس معیارهای استاندارد قند خون یا HbA1c انجام می شود.

آیا پیش دیابت قابل برگشت است؟

در بسیاری از افراد، با اصلاح سبک زندگی می توان قند خون را کاهش داد و آن را دوباره به محدوده طبیعی رساند. این موضوع به ویژه در مراحل اولیه اهمیت دارد.

برگشت قند خون به محدوده طبیعی به این معنا نیست که فرد برای همیشه از خطر دیابت خارج شده است. اگر عوامل خطر دوباره افزایش پیدا کنند، احتمال برگشت اختلال قند خون نیز وجود دارد.

به همین دلیل، هدف اصلی فقط پایین آوردن یک عدد آزمایشگاهی نیست؛ بلکه کاهش پایدار خطر ابتلا به دیابت نوع 2 است.

چگونه از پیشرفت پیش دیابت به دیابت جلوگیری کنیم؟

مهم ترین اقدامات برای پیشگیری از دیابت نوع 2، اصلاح پایدار سبک زندگی و کنترل عوامل خطر هستند.

1. کاهش وزن در صورت اضافه وزن

اگر فرد دارای اضافه وزن یا چاقی باشد، حتی کاهش وزن متوسط می تواند به بهبود حساسیت به انسولین و کنترل قند خون کمک کند.

در برنامه های پیشگیری از دیابت، کاهش حدود 5 تا 7 درصد از وزن اولیه برای افراد دارای اضافه وزن یا چاقی در معرض خطر، یکی از اهداف مهم محسوب می شود.

2. فعالیت بدنی منظم

فعالیت بدنی باعث افزایش مصرف گلوکز توسط عضلات و بهبود حساسیت به انسولین می شود.

برای بسیاری از بزرگسالان در معرض خطر، هدف رایج حداقل 150 دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته است. این فعالیت می تواند به صورت پیاده روی سریع، دوچرخه سواری، شنا یا فعالیت های مشابه انجام شود.

اگر فرد مدت زیادی کم تحرک بوده است، بهتر است فعالیت بدنی به تدریج افزایش پیدا کند و در صورت وجود بیماری های زمینه ای، برنامه ورزشی با نظر پزشک تنظیم شود.

3. اصلاح الگوی غذایی

در پیش دیابت معمولا هدف حذف کامل یک ماده غذایی خاص نیست؛ بلکه کیفیت کلی رژیم غذایی اهمیت دارد.

• افزایش مصرف سبزیجات
• استفاده بیشتر از غلات کامل و منابع فیبر
• مصرف متعادل حبوبات
• انتخاب منابع پروتئینی مناسب
• کاهش نوشیدنی های شیرین و قندهای افزوده
• کاهش مصرف غذاهای بسیار فرآوری شده
• توجه به اندازه وعده های غذایی
• کاهش دریافت کالری در صورت اضافه وزن

4. کاهش زمان بی تحرکی

حتی اگر فرد در بخشی از روز ورزش کند، نشستن طولانی مدت می تواند با وضعیت متابولیک نامطلوب همراه باشد. بلند شدن و راه رفتن کوتاه در فواصل منظم می تواند به کاهش زمان بی تحرکی کمک کند.

5. خواب و سبک زندگی

خواب نامناسب، استرس مزمن، مصرف دخانیات و سایر عوامل سبک زندگی می توانند بر سلامت متابولیک اثر بگذارند. بنابراین پیشگیری از دیابت فقط به عدد قند خون محدود نمی شود.

آیا برای پیش دیابت دارو لازم است؟

خیر، همه افراد مبتلا به پیش دیابت به دارو نیاز ندارند. در بسیاری از افراد، اصلاح سبک زندگی اولین اقدام مهم است.

در بعضی افراد با خطر بالاتر، پزشک ممکن است داروهایی مانند متفورمین را نیز در نظر بگیرد. تصمیم درباره شروع دارو به عواملی مانند سن، میزان اضافه وزن، مقدار قند خون، HbA1c، سابقه دیابت بارداری و سایر عوامل خطر بستگی دارد.

بنابراین مصرف خودسرانه متفورمین یا سایر داروهای کاهش دهنده قند خون برای پیش دیابت توصیه نمی شود.

پیش دیابت و متفورمین

متفورمین در برخی افراد پرخطر می تواند برای پیشگیری یا به تاخیر انداختن دیابت نوع 2 مورد استفاده قرار گیرد. با این حال، این دارو جایگزین اصلاح سبک زندگی نیست و برای همه افراد مبتلا به پیش دیابت انتخاب یکسانی ندارد.

پزشک هنگام تصمیم گیری درباره متفورمین باید وضعیت وزن، سن، میزان افزایش قند خون، سابقه دیابت بارداری، بیماری های همراه و سایر عوامل خطر را در نظر بگیرد.

هر چند وقت یک بار باید آزمایش پیش دیابت را تکرار کرد؟

در افرادی که پیش دیابت آنها تشخیص داده شده است، پیگیری منظم اهمیت دارد. بر اساس استانداردهای ADA، آزمایش برای افراد مبتلا به پیش دیابت معمولا باید سالانه تکرار شود.

فاصله آزمایش در افراد دیگر به نتیجه آزمایش، سن، وزن، سابقه خانوادگی و سایر عوامل خطر بستگی دارد.

وضعیت	رویکرد معمول
پیش دیابت تشخیص داده شده	پیگیری آزمایش معمولا سالانه
آزمایش طبیعی ولی عوامل خطر وجود دارد	تکرار آزمایش بر اساس میزان خطر و نظر پزشک
آزمایش طبیعی و خطر پایین	فاصله بیشتر بین آزمایش ها ممکن است مناسب باشد
ایجاد علائم یا افزایش عوامل خطر	ممکن است نیاز به آزمایش زودتر باشد

آیا قند خون با دستگاه خانگی می تواند پیش دیابت را تشخیص دهد؟

دستگاه اندازه گیری قند خون در منزل می تواند برای پایش قند خون مفید باشد، اما تشخیص رسمی پیش دیابت باید بر اساس آزمایش های معتبر آزمایشگاهی و ارزیابی پزشکی انجام شود.

بنابراین اگر چند بار عدد قند خون در منزل بالا گزارش شد، بهتر است فرد برای انجام آزمایش مناسب و تفسیر نتیجه به پزشک مراجعه کند.

اگر قند ناشتا طبیعی باشد ولی HbA1c بالا باشد چه می شود؟

قند ناشتا و HbA1c اطلاعات کاملا یکسانی ارائه نمی کنند. قند ناشتا وضعیت گلوکز در یک زمان مشخص را نشان می دهد، در حالی که HbA1c نمایی از وضعیت قند خون در ماه های گذشته ارائه می کند.

به همین دلیل ممکن است یک آزمایش در محدوده طبیعی و آزمایش دیگر در محدوده پیش دیابت قرار داشته باشد. در چنین شرایطی، پزشک نتیجه را در کنار سابقه پزشکی، عوامل خطر و در صورت نیاز آزمایش های تکمیلی تفسیر می کند.

پیش دیابت در افراد مبتلا به اضافه وزن

اضافه وزن، به ویژه افزایش چربی احشایی و شکمی، با افزایش مقاومت به انسولین ارتباط دارد. به همین دلیل، کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن یکی از مهم ترین اهداف پیشگیری از دیابت نوع 2 است.

البته پیش دیابت فقط در افراد چاق دیده نمی شود و افراد با وزن طبیعی نیز ممکن است به دلیل عوامل ژنتیکی، سابقه خانوادگی، کم تحرکی یا سایر عوامل در معرض خطر باشند.

پیش دیابت در زنان و دیابت بارداری

زنانی که در گذشته به دیابت بارداری مبتلا بوده اند، در سال های بعد در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به دیابت نوع 2 قرار دارند و نیاز به پیگیری منظم قند خون دارند.

معیارهای تشخیص اختلال قند خون در دوران بارداری با معیارهای پیش دیابت در افراد غیر باردار یکسان نیست. بنابراین نتایج آزمایش در دوران بارداری باید بر اساس دستورالعمل های مربوط به بارداری تفسیر شود.

چه زمانی باید برای بررسی پیش دیابت به پزشک مراجعه کرد؟

اگر یکی از شرایط زیر وجود دارد، بررسی قند خون می تواند اهمیت بیشتری داشته باشد:

• اضافه وزن یا چاقی
• سابقه خانوادگی دیابت نوع 2
• کم تحرکی
• سابقه دیابت بارداری
• سندروم تخمدان پلی کیستیک
• فشار خون بالا
• اختلال چربی خون
• سابقه بیماری قلبی عروقی
• سابقه آزمایش قند خون بالا
• علائم افزایش قند خون

آیا پیش دیابت حتما به دیابت تبدیل می شود؟

خیر. پیش دیابت به این معنا نیست که فرد حتما در آینده به دیابت مبتلا خواهد شد. خطر ابتلا به دیابت در افراد مبتلا به پیش دیابت افزایش یافته است، اما با اصلاح سبک زندگی و کنترل عوامل خطر می توان این روند را کاهش داد یا به تاخیر انداخت.

به همین دلیل، تشخیص پیش دیابت را بهتر است یک فرصت برای مداخله زودهنگام بدانیم، نه یک حکم قطعی برای ابتلا به دیابت.

خلاصه مهم ترین نکات درباره پیش دیابت

موضوع	نکته مهم
پیش دیابت	قند خون بالاتر از طبیعی ولی پایین تر از محدوده دیابت است.
قند ناشتا	100 تا 125 mg/dL در محدوده پیش دیابت قرار دارد.
HbA1c	5.7 تا 6.4 درصد در محدوده پیش دیابت قرار دارد.
OGTT	قند دو ساعت بعد از 75 گرم گلوکز بین 140 تا 199 mg/dL در محدوده پیش دیابت است.
علائم	پیش دیابت اغلب بدون علامت است.
مهم ترین اقدام	اصلاح پایدار تغذیه، فعالیت بدنی و کنترل وزن در افراد دارای اضافه وزن
دارو	متفورمین برای همه افراد لازم نیست و در بعضی افراد پرخطر مطرح می شود.
پیگیری	در افراد مبتلا به پیش دیابت، پیگیری آزمایش معمولا سالانه توصیه می شود.

سوالات متداول درباره پیش دیابت

پیش دیابت چیست؟

پیش دیابت وضعیتی است که قند خون یا HbA1c بالاتر از محدوده طبیعی قرار دارد، اما هنوز به محدوده تشخیصی دیابت نرسیده است.

قند خون ناشتا در پیش دیابت چند است؟

در افراد غیر باردار، قند خون ناشتا بین 100 تا 125 میلی گرم در دسی لیتر در محدوده پیش دیابت قرار می گیرد.

HbA1c در پیش دیابت چند است؟

HbA1c بین 5.7 تا 6.4 درصد در محدوده پیش دیابت قرار دارد.

آیا پیش دیابت علامت دارد؟

پیش دیابت معمولا علامت مشخصی ندارد و بسیاری از افراد تنها با انجام آزمایش متوجه آن می شوند.

آیا پیش دیابت قابل برگشت است؟

در بسیاری از افراد، اصلاح سبک زندگی، کاهش وزن در صورت اضافه وزن و افزایش فعالیت بدنی می تواند قند خون را کاهش دهد و آن را به محدوده طبیعی برگرداند.

آیا پیش دیابت حتما به دیابت تبدیل می شود؟

خیر. پیش دیابت خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می دهد، اما تبدیل آن به دیابت قطعی نیست و می توان با اقدامات مناسب این خطر را کاهش یا روند آن را به تاخیر انداخت.

آیا برای پیش دیابت باید متفورمین مصرف کرد؟

خیر. متفورمین برای همه افراد مبتلا به پیش دیابت لازم نیست. در بعضی افراد با خطر بالاتر، پزشک ممکن است استفاده از آن را در کنار اصلاح سبک زندگی در نظر بگیرد.

برای پیشگیری از دیابت چقدر باید ورزش کرد؟

برای بسیاری از بزرگسالان در معرض خطر، هدف حداقل 150 دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته است. نوع و شدت فعالیت باید با شرایط جسمی فرد متناسب باشد.

آیا دستگاه قند خون خانگی پیش دیابت را تشخیص می دهد؟

دستگاه خانگی برای پایش قند خون مفید است، اما تشخیص پیش دیابت باید با آزمایش معتبر و ارزیابی پزشکی انجام شود.

اگر HbA1c من 6 باشد آیا دیابت دارم؟

HbA1c برابر 6 درصد در محدوده پیش دیابت قرار می گیرد و به تنهایی به معنای ابتلا به دیابت نیست. با این حال، این نتیجه نشان دهنده افزایش خطر ابتلا به دیابت در آینده است و بهتر است عوامل خطر و سبک زندگی بررسی شوند.

اگر قند ناشتا 110 باشد آیا دیابت دارم؟

قند ناشتا 110 میلی گرم در دسی لیتر در محدوده پیش دیابت قرار می گیرد و به تنهایی معیار تشخیص دیابت نیست.

هر چند وقت یک بار باید در پیش دیابت آزمایش بدهم؟

برای افراد مبتلا به پیش دیابت، پیگیری آزمایش معمولا به صورت سالانه توصیه می شود. پزشک ممکن است با توجه به میزان خطر، نتیجه آزمایش و شرایط فرد فاصله متفاوتی تعیین کند.

مطالب بیشتر

• آموزش گام به گام تزریق انسولین
• آموزش استفاده از دستگاه گلوکومتر
• ورزش های مفید برای بیماران مبتلا به دیابت یا چاقی
• کنترل قند خون یا دیابت
• تغذیه بیماران دیابتی
• مدیریت دیابت در سفر | راهنمای داروها، وعده ها و احتیاط ها
• روزه داری برای بیماران دیابتی: بله یا خیر؟
• چه زمانی باید از انسولین استفاده کرد؟
• فوق تخصص غدد دیابت در تهران | دکتر نسرین عسگری سوران
• دیابت
• دیابت بارداری
• قند خون بالا چیست؟ علائم، علل و راه های کاهش قند خون
• افت قند خون چیست؟ علائم، علل و اقدامات لازم
• HbA1c چیست؟ عدد نرمال، تفسیر آزمایش و ارتباط با دیابت
• زخم پای دیابتی چیست؟ علائم، درمان، مراقبت و پیشگیری