آزمایش چربی خون یا Lipid Profile یکی از آزمایش های رایج برای بررسی سطح چربی ها و لیپوپروتئین های خون و ارزیابی خطر بیماری های قلبی عروقی است. در یک پروفایل استاندارد معمولاً کلسترول تام (Total Cholesterol)، LDL-C، HDL-C و تری گلیسرید (Triglycerides) بررسی می شوند و مقدار Non-HDL-C نیز از روی کلسترول تام و HDL-C محاسبه می شود.
تفسیر آزمایش چربی خون فقط بر اساس یک عدد انجام نمی شود. سطح LDL-C، HDL-C، تری گلیسرید و Non-HDL-C باید در کنار سایر عوامل خطر قلبی عروقی و شرایط فرد بررسی شوند.
LDL-C مقدار کلسترول موجود در ذرات LDL را نشان می دهد. LDL-C بالا با افزایش خطر تشکیل پلاک در دیواره سرخرگ ها و بیماری های قلبی عروقی ارتباط دارد و به همین دلیل یکی از مهم ترین شاخص های پروفایل چربی خون محسوب می شود.
یک نکته مهم این است که یک عدد ثابت برای LDL-C به عنوان هدف درمانی همه افراد وجود ندارد. هدف مناسب LDL-C به سطح خطر قلبی عروقی فرد، سابقه بیماری قلبی عروقی و سایر عوامل خطر بستگی دارد.
محدوده های نمایش داده شده در این ابزار برای درک عمومی نتیجه آزمایش هستند و به معنی تعیین هدف درمانی فردی نیستند.
HDL-C مقدار کلسترول موجود در ذرات HDL را نشان می دهد و معمولاً با عنوان «کلسترول خوب» شناخته می شود. HDL-C پایین می تواند با افزایش خطر بیماری های قلبی عروقی همراه باشد.
با این حال، بالا بودن HDL-C به تنهایی به معنی محافظت کامل در برابر بیماری قلبی عروقی نیست. بنابراین HDL-C باید همراه با LDL-C، تری گلیسرید و سایر عوامل خطر تفسیر شود.
تری گلیسرید (TG) یکی از انواع اصلی چربی موجود در خون است. افزایش تری گلیسرید می تواند با اضافه وزن، مقاومت به انسولین، دیابت، مصرف الکل، برخی بیماری ها و بعضی داروها ارتباط داشته باشد.
افزایش شدید تری گلیسرید اهمیت بیشتری دارد، زیرا علاوه بر ارتباط با خطر قلبی عروقی، در مقادیر بسیار بالا می تواند خطر پانکراتیت را نیز افزایش دهد.
Non-HDL-C یکی از شاخص های مهم پروفایل چربی خون است که مقدار کلسترول موجود در لیپوپروتئین های آتروژنیک را به صورت غیر مستقیم نشان می دهد.
مقدار Non-HDL-C از فرمول زیر محاسبه می شود:
برای مثال، اگر کلسترول تام 210 و HDL-C برابر 50 mg/dL باشد:
Total Cholesterol یا کلسترول تام، مقدار کل کلسترول موجود در بخش های مختلف لیپوپروتئینی خون را نشان می دهد.
کلسترول تام به تنهایی برای ارزیابی خطر قلبی عروقی کافی نیست و باید همراه با LDL-C، HDL-C، تری گلیسرید و سایر عوامل خطر بررسی شود. به همین دلیل ممکن است دو فرد با کلسترول تام مشابه، به دلیل تفاوت در سایر شاخص های چربی و عوامل خطر، سطح خطر متفاوتی داشته باشند.
جدول زیر برای درک عمومی نتایج آزمایش استفاده می شود. این دسته بندی ها نباید با هدف درمانی فردی اشتباه گرفته شوند.
| شاخص | محدوده کلی مطلوب | محدوده مرزی | محدوده بالا |
|---|---|---|---|
| کلسترول تام | کمتر از 200 mg/dL | 200 تا 239 mg/dL | 240 mg/dL و بیشتر |
| LDL-C | کمتر از 100 mg/dL | 130 تا 159 mg/dL | 160 mg/dL و بیشتر |
| HDL-C | 60 mg/dL و بیشتر مطلوب تر است | 40 تا 59 mg/dL | کمتر از 40 mg/dL پایین |
| تری گلیسرید | کمتر از 150 mg/dL | 150 تا 199 mg/dL | 200 mg/dL و بیشتر |
| Non-HDL-C | کمتر از 130 mg/dL | 130 تا 159 mg/dL | 160 mg/dL و بیشتر |
این جدول بیانگر دسته بندی عمومی مقادیر آزمایشگاهی است و هدف درمانی فردی را مشخص نمی کند. به ویژه برای LDL-C و Non-HDL-C، هدف مناسب به سطح خطر قلبی عروقی و شرایط بالینی فرد بستگی دارد.
در بسیاری از افراد، پروفایل چربی خون را می توان به صورت ناشتا یا غیر ناشتا انجام داد. با این حال، در افرادی که تری گلیسرید بالا دارند، سابقه اختلالات چربی خون دارند یا برخی شرایط خاص وجود دارد، پزشک ممکن است انجام آزمایش ناشتا را توصیه کند.
خیر. LDL-C یکی از مهم ترین شاخص های چربی خون است، اما ارزیابی کامل تر معمولاً شامل کلسترول تام، LDL-C، HDL-C و تری گلیسرید است. Non-HDL-C نیز از کلسترول تام و HDL-C محاسبه می شود و اطلاعات تکمیلی درباره کلسترول موجود در لیپوپروتئین های آتروژنیک ارائه می دهد.
در برخی افراد آزمایش های دیگری مانند Lp(a) و ApoB نیز می توانند برای ارزیابی دقیق تر خطر قلبی عروقی مورد استفاده قرار گیرند.
خیر. نتیجه مطلوب در یک یا چند شاخص چربی خون به تنهایی خطر بیماری قلبی عروقی را مشخص نمی کند. سن، فشار خون، دیابت، مصرف دخانیات، بیماری کلیوی، سابقه خانوادگی بیماری قلبی عروقی زودرس و سابقه بیماری قلبی عروقی نیز در ارزیابی خطر اهمیت دارند.
به همین دلیل، در صورت نیاز باید نتیجه آزمایش چربی خون در چارچوب ارزیابی کلی خطر قلبی عروقی تفسیر شود.
این ابزار برای محاسبه Non-HDL-C و ارائه یک تفسیر عمومی از مقادیر پروفایل چربی خون طراحی شده است. دسته بندی های نمایش داده شده در نمودار و جدول برای درک بهتر نتایج آزمایش هستند و به معنی تشخیص بیماری یا تعیین هدف درمانی فردی نیستند.
تصمیم گیری درباره تغییر سبک زندگی، شروع یا تغییر داروهای کاهنده چربی خون و تعیین هدف مناسب LDL-C یا Non-HDL-C باید با توجه به سطح خطر قلبی عروقی و شرایط بالینی فرد توسط پزشک انجام شود.
LDL-C چند باید باشد؟
مقدار مناسب LDL-C برای همه افراد یکسان نیست و به سطح خطر قلبی عروقی بستگی دارد. در برخی افراد هدف کمتر از 100 mg/dL و در افراد با خطر بالاتر اهداف پایین تر در نظر گرفته می شود. بنابراین تفسیر LDL-C باید در کنار سایر عوامل خطر انجام شود.
Non-HDL-C چگونه محاسبه می شود؟
Non-HDL-C از کم کردن HDL-C از کلسترول تام به دست می آید:
آیا HDL بالا همیشه خوب است؟
HDL-C پایین با افزایش خطر قلبی عروقی همراه است، اما بالا بودن HDL-C به تنهایی به معنی پایین بودن خطر قلبی عروقی نیست و باید سایر شاخص های چربی و عوامل خطر نیز بررسی شوند.
تری گلیسرید از چه مقداری بالا محسوب می شود؟
به طور کلی تری گلیسرید کمتر از 150 mg/dL در محدوده طبیعی، 150 تا 199 mg/dL مرزی بالا، 200 تا 499 mg/dL بالا و 500 mg/dL یا بیشتر بسیار بالا محسوب می شود.
آیا برای آزمایش چربی خون باید ناشتا باشیم؟
در بسیاری از افراد آزمایش چربی خون می تواند به صورت ناشتا یا غیر ناشتا انجام شود. در صورت تری گلیسرید بالا یا برخی شرایط خاص، پزشک ممکن است آزمایش ناشتا را توصیه کند.
آیا نتیجه خوب آزمایش چربی خون به معنی نبود خطر بیماری قلبی است؟
خیر. سطح چربی خون تنها یکی از عوامل مؤثر بر خطر بیماری قلبی عروقی است و عواملی مانند سن، فشار خون، دیابت، مصرف دخانیات، بیماری کلیوی و سابقه بیماری قلبی عروقی نیز اهمیت دارند.