پوکی استخوان ناشی از کورتون چیست؟ علائم، پیشگیری و درمان

پوکی استخوان ناشی از کورتون اغلب در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارد. به همین دلیل، ارزیابی خطر شکستگی در افرادی که قرار است کورتون را برای چند ماه یا بیشتر مصرف کنند، اهمیت دارد. با شناسایی به موقع عوامل خطر، اصلاح سبک زندگی و در صورت نیاز درمان دارویی، می توان از بسیاری از شکستگی ها پیشگیری کرد.

استخوان بافتی زنده و پویاست که در تمام طول عمر، به طور مداوم بازسازی می شود. در این فرایند، سلول هایی به نام استئوکلاست بخش هایی از استخوان قدیمی را جذب می کنند و سلول های استئوبلاست استخوان جدید می سازند. تعادل میان این دو فعالیت برای حفظ تراکم و استحکام استخوان ضروری است.

گلوکوکورتیکوئیدها، مانند پردنیزولون و دگزامتازون، در صورت مصرف سیستمیک و به ویژه مصرف طولانی مدت، این تعادل را بر هم می زنند. در ابتدا ممکن است تخریب استخوان افزایش پیدا کند و سپس ساخت استخوان کاهش یابد. در نتیجه، استخوان به تدریج ضعیف تر می شود و احتمال شکستگی با ضربه های خفیف یا حتی فعالیت های معمول افزایش می یابد.

این نوع پوکی استخوان ممکن است در افرادی رخ دهد که پیش از شروع درمان، تراکم استخوان طبیعی داشته اند. بنابراین طبیعی بودن تراکم استخوان پیش از مصرف کورتون، خطر بروز عوارض استخوانی در آینده را به طور کامل رد نمی کند.

کورتون چگونه باعث پوکی استخوان می شود؟

گلوکوکورتیکوئیدها از چند مسیر بر استخوان اثر می گذارند. مهم ترین سازوکارها عبارت اند از:

۱. کاهش ساخت استخوان

کورتون فعالیت و تعداد سلول های استخوان ساز یا استئوبلاست ها را کاهش می دهد و می تواند مرگ برنامه ریزی شده این سلول ها و استئوسیت ها را افزایش دهد. در نتیجه، توانایی استخوان برای ترمیم و جایگزینی بافت قدیمی کاهش پیدا می کند.

۲. افزایش تخریب استخوان در مراحل اولیه

در شروع مصرف گلوکوکورتیکوئیدها، فعالیت استئوکلاست ها و جذب استخوان ممکن است افزایش یابد. این تغییر در کنار کاهش تدریجی استخوان سازی، به افت سریع تر تراکم استخوان در ماه های نخست درمان کمک می کند.

۳. کاهش جذب کلسیم و تغییر تعادل کلسیم

گلوکوکورتیکوئیدها می توانند جذب کلسیم در روده را کاهش دهند و دفع کلیوی آن را تغییر دهند. این اثرات ممکن است در تنظیم هورمون پاراتیروئید و تعادل مواد معدنی بدن نقش داشته باشند، اما سازوکار اصلی پوکی استخوان ناشی از کورتون، اثر مستقیم آن بر سلول های استخوانی است.

۴. اثر بر عضلات و افزایش احتمال زمین خوردن

مصرف طولانی مدت کورتون می تواند باعث ضعف عضلانی و کاهش قدرت عضلات شود. ضعف عضلات، اختلال تعادل و کاهش توان حرکتی ممکن است احتمال زمین خوردن را افزایش دهند و در کنار کاهش استحکام استخوان، خطر شکستگی را بیشتر کنند.

۵. تاثیر بر هورمون ها و وضعیت عمومی بدن

در برخی افراد، مصرف طولانی مدت کورتون ممکن است بر عملکرد هورمون های جنسی، رشد، وضعیت تغذیه و بیماری زمینه ای اثر بگذارد. این عوامل نیز می توانند در سلامت استخوان نقش داشته باشند.

چه داروهای کورتونی می توانند باعث پوکی استخوان شوند؟

داروهای مختلفی در گروه گلوکوکورتیکوئیدها قرار می گیرند. اثر استخوانی آنها به نوع دارو، قدرت ضدالتهابی، دوز، مدت مصرف، راه تجویز و عوامل خطر فردی بستگی دارد.

داروی کورتونی	نمونه کاربرد	نکته درباره استخوان
پردنیزولون	بیماری های خودایمنی و التهابی	مصرف سیستمیک طولانی مدت می تواند خطر کاهش تراکم استخوان و شکستگی را افزایش دهد.
پردنیزون	بیماری های روماتولوژیک، تنفسی و التهابی	یکی از داروهای مرجع برای بیان دوز معادل گلوکوکورتیکوئیدها است.
دگزامتازون	برخی بیماری های التهابی، خونی و درمان های خاص	دارویی با اثر گلوکوکورتیکوئیدی قوی است و دوز آن باید با توجه به قدرت دارو تفسیر شود.
متیل پردنیزولون	بیماری های التهابی و حملات حاد برخی بیماری ها	مصرف مکرر یا طولانی مدت سیستمیک می تواند بر سلامت استخوان اثر بگذارد.
هیدروکورتیزون	درمان جایگزینی در نارسایی آدرنال و برخی شرایط دیگر	دوز و هدف درمان اهمیت دارند؛ دوز جایگزینی مناسب با مصرف ضدالتهابی بالا یکسان نیست.
کورتون های تزریقی	تزریق داخل مفصل یا بافت های اطراف مفصل	اثر سیستمیک به مقدار، تعداد و فاصله تزریق ها و شرایط فرد بستگی دارد.
کورتون های استنشاقی یا موضعی	آسم، بیماری های پوستی و برخی بیماری های دیگر	خطر سیستمیک معمولا کمتر است، اما دوز بالا، مصرف طولانی و شرایط خاص می توانند اهمیت داشته باشند.

مصرف کوتاه مدت یا موضعی کورتون به معنی ابتلای قطعی به پوکی استخوان نیست. در مقابل، مصرف مکرر، دوز بالا، درمان طولانی مدت و وجود عوامل خطر دیگر می توانند احتمال عوارض استخوانی را افزایش دهند.

چه مقدار کورتون خطر پوکی استخوان را افزایش می دهد؟

خطر استخوانی به یک عدد ثابت محدود نمی شود و باید مقدار دارو، مدت درمان و وضعیت فرد در کنار هم بررسی شوند. در راهنمای ACR، مصرف معادل پردنیزون با دوز حداقل ۲٫۵ میلی گرم در روز برای بیش از ۳ ماه، آستانه ای برای شروع ارزیابی خطر شکستگی در بزرگسالان در نظر گرفته شده است.

این مقدار به معنی آن نیست که مصرف کمتر از ۲٫۵ میلی گرم کاملا بی خطر است یا هر فردی که این مقدار را مصرف می کند حتما به داروی پوکی استخوان نیاز دارد. این آستانه برای شناسایی افرادی است که باید خطر شکستگی آنها ارزیابی شود.

عامل مرتبط با مصرف کورتون	اهمیت بالینی
دوز روزانه	دوزهای بالاتر معمولا با خطر بیشتر شکستگی همراه هستند.
مدت مصرف	مصرف بیش از ۳ ماه نیاز به ارزیابی خطر استخوانی را مطرح می کند.
دوز تجمعی	مقدار کل کورتون مصرف شده در طول زمان نیز می تواند در خطر شکستگی نقش داشته باشد.
شروع درمان	کاهش تراکم استخوان می تواند در ۳ تا ۶ ماه نخست درمان سریع تر رخ دهد.
دوزهای بسیار بالا	دوزهای روزانه بسیار بالا یا مقدار تجمعی زیاد می توانند خطر شکستگی را بیشتر کنند.
عوامل خطر فردی	سن، سابقه شکستگی، وزن پایین، یائسگی، سیگار، بیماری های همراه و زمین خوردن در ارزیابی اهمیت دارند.

علائم پوکی استخوان ناشی از کورتون چیست؟

پوکی استخوان در مراحل اولیه معمولا علامت مشخصی ندارد. بسیاری از افراد تا زمانی که دچار شکستگی نشوند، از کاهش استحکام استخوان خود آگاه نمی شوند.

علائم احتمالی در صورت ایجاد شکستگی یا تغییرات ساختاری استخوان عبارت اند از:

• درد ناگهانی یا مداوم کمر: ممکن است ناشی از شکستگی فشاری مهره باشد.
• کاهش قد: شکستگی های متعدد مهره می توانند به کاهش تدریجی قد منجر شوند.
• قوز یا خمیدگی پشت: شکستگی مهره ها ممکن است شکل طبیعی ستون فقرات را تغییر دهد.
• شکستگی با ضربه خفیف: شکستگی پس از زمین خوردن از ارتفاع ایستاده یا فعالیتی که معمولا باعث شکستگی نمی شود.
• درد پس از بلند کردن جسم سبک یا حرکت معمول: گاهی شکستگی مهره بدون ضربه قابل توجه رخ می دهد.

درد کمر در مصرف کنندگان کورتون همیشه به معنی شکستگی نیست، اما درد جدید و شدید، به ویژه در فردی که عوامل خطر پوکی استخوان دارد، باید از نظر شکستگی مهره بررسی شود.

چرا شکستگی مهره در پوکی استخوان ناشی از کورتون اهمیت دارد؟

مهره های ستون فقرات از نواحی حساس به اثر گلوکوکورتیکوئیدها هستند. شکستگی مهره ممکن است با درد شدید همراه باشد، اما گاهی بدون علامت واضح رخ می دهد و فقط در تصویربرداری مشخص می شود.

شکستگی مهره می تواند باعث کاهش قد، تغییر انحنای ستون فقرات، درد مزمن و محدودیت حرکتی شود. همچنین سابقه شکستگی ناشی از شکنندگی استخوان، احتمال شکستگی های بعدی را افزایش می دهد.

به همین دلیل، ارزیابی مهره ها با روش هایی مانند ارزیابی شکستگی مهره در کنار سنجش تراکم استخوان، در افراد واجد شرایط اهمیت دارد.

تشخیص پوکی استخوان ناشی از کورتون

تشخیص و ارزیابی خطر شکستگی تنها به نتیجه آزمایش تراکم استخوان محدود نمی شود. پزشک باید سابقه مصرف کورتون، سابقه شکستگی، بیماری زمینه ای، سن، وضعیت هورمونی، عوامل خطر زمین خوردن و نتایج تصویربرداری را در کنار هم بررسی کند.

۱. شرح حال و ارزیابی عوامل خطر

در ارزیابی اولیه، موارد زیر اهمیت دارند:

• نوع کورتون، دوز روزانه، مدت مصرف و مقدار تجمعی دارو
• سابقه شکستگی با ضربه خفیف
• سابقه خانوادگی شکستگی لگن
• سن، وزن و وضعیت یائسگی
• سیگار و مصرف زیاد الکل
• سابقه زمین خوردن، ضعف عضلانی و اختلال تعادل
• بیماری های همراه و داروهای دیگری که بر استخوان اثر می گذارند

۲. سنجش تراکم استخوان با DEXA

سنجش تراکم استخوان با روش DEXA یا DXA یکی از روش های اصلی ارزیابی تراکم استخوان است. این آزمایش معمولا تراکم استخوان در ستون فقرات کمری و گردن استخوان ران یا کل لگن را اندازه گیری می کند.

نتیجه آزمایش در بزرگسالان بر اساس سن و شرایط بالینی با شاخص های T-score یا Z-score تفسیر می شود. در زنان پس از یائسگی و مردان ۵۰ سال به بالا، T-score کاربرد رایج دارد. در زنان پیش از یائسگی و مردان جوان تر، Z-score اغلب برای تفسیر مناسب تر است.

شاخص تراکم استخوان	محدوده	تفسیر رایج
T-score	برابر یا بیشتر از ۱-	تراکم استخوان در محدوده طبیعی
T-score	بین ۱- تا ۲٫۵-	توده استخوانی پایین یا استئوپنی
T-score	برابر یا کمتر از ۲٫۵-	محدوده تشخیصی پوکی استخوان بر اساس معیارهای رایج
Z-score	بیشتر از ۲-	تراکم استخوان در محدوده مورد انتظار برای سن
Z-score	برابر یا کمتر از ۲-	تراکم استخوان پایین تر از محدوده مورد انتظار برای سن

در پوکی استخوان ناشی از کورتون، خطر شکستگی ممکن است در یک T-score بالاتر از محدوده تشخیصی پوکی استخوان نیز افزایش یافته باشد. بنابراین نتیجه DEXA باید همراه با دوز کورتون، سابقه شکستگی و سایر عوامل خطر تفسیر شود.

۳. ارزیابی شکستگی مهره

در برخی بیماران، پزشک برای شناسایی شکستگی های خاموش مهره از روش VFA همراه با DEXA یا تصویربرداری ستون فقرات استفاده می کند. این بررسی به ویژه در افراد دارای کاهش قد، درد مشکوک پشت یا سابقه شکستگی اهمیت دارد.

۴. ارزیابی خطر شکستگی با FRAX

ابزار FRAX احتمال شکستگی عمده ناشی از پوکی استخوان و شکستگی لگن را طی ۱۰ سال برآورد می کند. این ابزار برای افراد ۴۰ سال به بالا کاربرد دارد و یکی از عوامل مورد توجه در آن، مصرف گلوکوکورتیکوئیدها است.

در افرادی که دوز پردنیزون بیش از ۷٫۵ میلی گرم در روز یا معادل آن مصرف می کنند، ممکن است خطر محاسبه شده با FRAX نیاز به تعدیل داشته باشد. در دوزهای بسیار بالا، FRAX می تواند خطر واقعی را کمتر از مقدار آن برآورد کند. همچنین این ابزار برای افراد زیر ۴۰ سال اعتبارسنجی نشده است.

FRAX به تنهایی تصمیم درمانی را تعیین نمی کند. سابقه شکستگی، نتیجه DEXA، مقدار و مدت مصرف کورتون و شرایط بالینی نیز باید در نظر گرفته شوند.

۵. آزمایش های تکمیلی

بر اساس وضعیت بیمار، پزشک ممکن است آزمایش هایی برای بررسی علل همراه یا عوامل قابل اصلاح درخواست کند؛ از جمله:

• کلسیم و فسفر خون
• ویتامین D یا 25-OH Vitamin D
• کراتینین و عملکرد کلیه
• آلکالن فسفاتاز
• هورمون پاراتیروئید در موارد مناسب
• بررسی تیروئید یا سایر علل ثانویه کاهش تراکم استخوان بر اساس شرح حال

این آزمایش ها به تنهایی پوکی استخوان ناشی از کورتون را تشخیص نمی دهند، اما می توانند کمبودها، بیماری های همراه یا موانع احتمالی درمان را مشخص کنند.

چه افرادی هنگام مصرف کورتون باید از نظر پوکی استخوان بررسی شوند؟

بر اساس راهنمای ACR، بزرگسالانی که درمان گلوکوکورتیکوئیدی با دوز حداقل ۲٫۵ میلی گرم معادل پردنیزون در روز را برای بیش از ۳ ماه آغاز می کنند یا ادامه می دهند، باید در اسرع وقت از نظر خطر شکستگی ارزیابی شوند.

این ارزیابی در افراد زیر اهمیت ویژه ای دارد:

• افراد دارای سابقه شکستگی ناشی از شکنندگی استخوان
• زنان پس از یائسگی
• مردان سالمند
• افراد دارای تراکم استخوان پایین
• افرادی که کورتون را با دوز بالا یا برای مدت طولانی مصرف می کنند
• افراد دارای وزن پایین، ضعف عضلانی یا سابقه زمین خوردن
• افراد دارای بیماری های زمینه ای موثر بر استخوان

در افراد زیر ۴۰ سال نیز سابقه شکستگی، مصرف دوزهای بالا و مقدار تجمعی زیاد کورتون می توانند بر تصمیم گیری اثر بگذارند. در این گروه، ارزیابی باید متناسب با سن و شرایط فرد انجام شود.

پیشگیری از پوکی استخوان ناشی از کورتون

پیشگیری باید از زمان شروع درمان طولانی مدت کورتون مورد توجه قرار گیرد. هدف این است که عوامل قابل اصلاح کاهش یابند، سلامت استخوان حفظ شود و در افراد پرخطر، درمان دارویی به موقع آغاز شود.

۱. استفاده از کمترین دوز موثر کورتون

در صورت امکان، پزشک باید از کمترین دوز موثر برای کنترل بیماری زمینه ای استفاده کند و در صورت مناسب بودن شرایط، گزینه های درمانی جایگزین یا داروهای کاهنده نیاز به کورتون را بررسی کند.

کورتون نباید به دلیل نگرانی از پوکی استخوان، خودسرانه کاهش داده یا قطع شود. قطع ناگهانی پس از مصرف طولانی مدت می تواند باعث نارسایی آدرنال و عوارض جدی شود. برای آشنایی بیشتر با این موضوع می توانید مقاله قطع ناگهانی کورتون چه عوارضی دارد؟ را مطالعه کنید.

۲. دریافت کافی کلسیم

کلسیم برای حفظ ساختار استخوان ضروری است. بهتر است نیاز روزانه کلسیم تا حد امکان از طریق رژیم غذایی تامین شود. در صورت ناکافی بودن دریافت غذایی، پزشک ممکن است مکمل را توصیه کند.

مقدار مورد نیاز کلسیم به سن، جنس، وضعیت بارداری و شرایط پزشکی بستگی دارد. در بسیاری از بزرگسالان، دریافت روزانه حدود ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ میلی گرم کلسیم از مجموع غذا و مکمل ها در نظر گرفته می شود، اما نیاز هر فرد باید جداگانه ارزیابی شود.

۳. تامین ویتامین D

ویتامین D به جذب کلسیم و سلامت استخوان کمک می کند. کمبود ویتامین D باید در صورت وجود عوامل خطر یا بر اساس ارزیابی پزشک بررسی و اصلاح شود.

مصرف دوزهای بسیار بالای ویتامین D بدون بررسی و توصیه پزشکی مناسب نیست. هدف، تامین مقدار کافی و اصلاح کمبود احتمالی است، نه مصرف بی رویه مکمل.

۴. ورزش های تحمل کننده وزن و تمرین مقاومتی

فعالیت بدنی مناسب می تواند به حفظ قدرت عضلات، تعادل و سلامت استخوان کمک کند. پیاده روی، تمرین های مقاومتی و فعالیت های تحمل کننده وزن، با توجه به وضعیت استخوان و توان حرکتی فرد، می توانند در برنامه قرار گیرند.

در افراد دارای شکستگی مهره، درد شدید یا خطر بالای شکستگی، نوع و شدت ورزش باید با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست تعیین شود. حرکات پرفشار یا خم شدن و چرخش شدید ستون فقرات ممکن است برای بعضی افراد مناسب نباشند.

۵. ترک سیگار و محدود کردن الکل

سیگار و مصرف زیاد الکل می توانند بر سلامت استخوان و خطر شکستگی اثر منفی بگذارند. ترک سیگار، محدود کردن مصرف الکل و پیشگیری از زمین خوردن از اقدامات مهم مراقبتی هستند.

۶. پیشگیری از زمین خوردن

اصلاح خطرات محیطی، استفاده از کفش مناسب، بهبود نور محیط، بررسی بینایی و تقویت عضلات می توانند احتمال زمین خوردن را کاهش دهند. در سالمندان یا افرادی که ضعف عضلانی دارند، ارزیابی تعادل و خطر سقوط اهمیت بیشتری دارد.

درمان پوکی استخوان ناشی از کورتون

درمان دارویی بر اساس میزان خطر شکستگی، سن، سابقه شکستگی، تراکم استخوان، دوز کورتون، بیماری های همراه و شرایط فرد انتخاب می شود. همه افرادی که کورتون مصرف می کنند به داروی پوکی استخوان نیاز ندارند؛ اما در افراد با خطر متوسط، بالا یا بسیار بالا، درمان دارویی باید بررسی شود.

۱. بیس فسفونات ها

بیس فسفونات ها از داروهای ضد جذب استخوان هستند و با کاهش فعالیت استئوکلاست ها، تخریب استخوان را کم می کنند. داروهایی مانند آلندرونات، ریزدرونات و زولدرونیک اسید در برخی بیماران برای پیشگیری یا درمان پوکی استخوان ناشی از کورتون استفاده می شوند.

انتخاب نوع دارو به خطر شکستگی، عملکرد کلیه، وضعیت دستگاه گوارش، توانایی مصرف صحیح داروی خوراکی و سایر شرایط بالینی بستگی دارد.

۲. دنوزوماب

دنوزوماب دارویی است که با مهار مسیر RANKL، تشکیل و فعالیت استئوکلاست ها را کاهش می دهد. این دارو در برخی بیماران می تواند برای کاهش خطر شکستگی و بهبود تراکم استخوان مورد استفاده قرار گیرد.

قطع دنوزوماب بدون برنامه درمانی جایگزین می تواند با افزایش سریع بازسازی استخوان و خطر شکستگی مهره همراه باشد. بنابراین زمان بندی تزریق ها و برنامه درمان پس از قطع آن باید از ابتدا مورد توجه قرار گیرد.

۳. داروهای استخوان ساز

داروهای استخوان ساز مانند تری پاراتاید و سایر داروهای مرتبط با مسیر هورمون پاراتیروئید، ساخت استخوان را تحریک می کنند. در بعضی افراد با خطر بسیار بالای شکستگی، پزشک ممکن است این گروه را به عنوان درمان اولیه یا در مراحل خاص درمان در نظر بگیرد.

انتخاب داروی استخوان ساز به سابقه شکستگی، تراکم استخوان، درمان های قبلی، بیماری های همراه و محدودیت های مصرف بستگی دارد. پس از پایان دوره درمان با برخی داروهای استخوان ساز، ممکن است برای حفظ دستاورد درمان به داروی ضد جذب نیاز باشد.

۴. سایر داروها

در شرایط خاص، داروهای دیگری مانند رالوکسیفن یا روموسوزوماب ممکن است با توجه به وضعیت فرد بررسی شوند. شواهد و توصیه های مربوط به این داروها در پوکی استخوان ناشی از کورتون یکسان نیست و انتخاب آنها باید با توجه به خطرات، مزایا و شرایط پزشکی انجام شود.

گروه دارویی	سازوکار کلی	نکته مهم
بیس فسفونات ها	کاهش جذب و تخریب استخوان	در بسیاری از بیماران گزینه درمانی مهمی هستند؛ عملکرد کلیه و شرایط مصرف باید بررسی شود.
دنوزوماب	مهار مسیر RANKL و کاهش فعالیت استئوکلاست	قطع دارو به برنامه درمانی بعدی نیاز دارد.
تری پاراتاید و داروهای مشابه	تحریک استخوان سازی	ممکن است در افراد با خطر بسیار بالای شکستگی در نظر گرفته شوند.
سایر داروهای منتخب	سازوکارهای متفاوت ضد جذب یا استخوان ساز	کاربرد آنها به شرایط فرد و شواهد مربوط به هر دارو بستگی دارد.

درمان دارویی باید با نظر پزشک انجام شود. انتخاب دارو، مدت درمان، بررسی عوارض و برنامه درمان پس از قطع دارو، همگی به ارزیابی خطر فردی نیاز دارند.

آیا با قطع کورتون، پوکی استخوان برطرف می شود؟

پس از کاهش یا قطع گلوکوکورتیکوئیدها، بخشی از اثرات منفی آنها بر استخوان ممکن است به تدریج کاهش یابد و در بعضی افراد تراکم استخوان بهبود پیدا کند. با این حال، بازگشت تراکم استخوان به وضعیت قبلی قطعی نیست و به سن، مدت و مقدار مصرف کورتون، سابقه شکستگی، وضعیت هورمونی و سایر عوامل بستگی دارد.

حتی اگر مصرف کورتون متوقف شود، فردی که سابقه شکستگی یا خطر بالای شکستگی دارد ممکن است همچنان به درمان پوکی استخوان نیاز داشته باشد. بنابراین تصمیم درباره قطع داروی محافظ استخوان نباید فقط بر اساس قطع کورتون گرفته شود.

اگر کورتون برای کنترل بیماری زمینه ای ضروری باشد، پزشک باید تعادل میان فایده درمان بیماری و خطر عوارض استخوانی را در نظر بگیرد. در چنین شرایطی، پیشگیری و درمان پوکی استخوان می تواند امکان ادامه درمان ضروری را با خطر کمتر فراهم کند.

پیگیری و تکرار سنجش تراکم استخوان

فاصله پیگیری به میزان خطر شکستگی، ادامه مصرف کورتون، درمان پوکی استخوان و تغییرات تراکم استخوان بستگی دارد. در بسیاری از بزرگسالانی که مصرف مزمن کورتون را ادامه می دهند، ارزیابی مجدد خطر شکستگی و سنجش تراکم استخوان با فاصله حدود ۱ تا ۲ سال مطرح می شود.

در افراد با خطر بسیار بالا یا کسانی که تغییرات قابل توجهی در وضعیت بالینی دارند، پزشک ممکن است پیگیری زودتر را در نظر بگیرد. هدف از تکرار آزمایش، بررسی پاسخ به درمان، شناسایی کاهش بیشتر تراکم استخوان و بازنگری برنامه مراقبت است.

پوکی استخوان ناشی از کورتون در کودکان

گلوکوکورتیکوئیدها در کودکان و نوجوانان می توانند بر رشد استخوان، کسب توده استخوانی و استحکام اسکلت اثر بگذارند. این موضوع به ویژه در کودکانی اهمیت دارد که برای بیماری های مزمن، کورتون را برای مدت طولانی دریافت می کنند.

ارزیابی استخوان در کودکان با بزرگسالان تفاوت دارد. تفسیر تراکم استخوان باید با توجه به سن، رشد، بلوغ و اندازه بدن انجام شود و Z-score در ارزیابی کاربرد دارد.

درمان دارویی کودکان به شرایط خاص، سابقه شکستگی و شدت خطر بستگی دارد و باید توسط پزشک آشنا با بیماری های استخوانی کودکان انجام شود. مصرف مکمل یا داروی پوکی استخوان برای همه کودکانی که کورتون می گیرند توصیه نمی شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر کورتون را برای چند ماه یا بیشتر مصرف می کنید، بهتر است درباره خطر پوکی استخوان و نیاز به ارزیابی استخوانی با پزشک خود صحبت کنید؛ به ویژه اگر سابقه شکستگی، کاهش قد، یائسگی، وزن پایین یا عوامل خطر دیگر دارید.

در صورت بروز درد ناگهانی و شدید کمر، درد پس از یک حرکت ساده، کاهش قد محسوس یا شکستگی پس از ضربه خفیف، ارزیابی پزشکی اهمیت دارد. درد شدید پس از زمین خوردن یا ناتوانی در تحمل وزن نیز نیازمند بررسی فوری است.

جمع بندی

پوکی استخوان ناشی از کورتون یکی از عوارض مهم درمان طولانی مدت با گلوکوکورتیکوئیدها است. این داروها با کاهش استخوان سازی و تغییر روند بازسازی استخوان، می توانند خطر شکستگی را افزایش دهند؛ حتی در افرادی که پیش از درمان تراکم استخوان طبیعی داشته اند.

ارزیابی زودهنگام خطر شکستگی، بررسی تراکم استخوان و مهره ها در افراد واجد شرایط، دریافت کافی کلسیم و ویتامین D، فعالیت بدنی مناسب و استفاده از داروهای محافظ استخوان در افراد پرخطر، از اجزای اصلی مراقبت هستند.

مصرف کورتون نباید خودسرانه قطع شود. برنامه درمان بیماری زمینه ای و پیشگیری از عوارض استخوانی باید با همکاری پزشک و بر اساس شرایط هر فرد تنظیم شود.

سوالات متداول درباره پوکی استخوان ناشی از کورتون

آیا مصرف کورتون باعث پوکی استخوان می شود؟

مصرف سیستمیک کورتون، به ویژه در دوزهای بالاتر یا برای مدت طولانی، می تواند ساخت و تخریب استخوان را تغییر دهد و خطر کاهش تراکم استخوان و شکستگی را افزایش دهد. میزان خطر به دوز، مدت مصرف و عوامل فردی بستگی دارد.

بعد از چه مدت مصرف کورتون باید تراکم استخوان بررسی شود؟

در بزرگسالانی که قرار است حداقل ۲٫۵ میلی گرم معادل پردنیزون در روز را بیش از ۳ ماه مصرف کنند، ارزیابی خطر شکستگی باید در اسرع وقت پس از شروع درمان انجام شود. پزشک بر اساس سن و عوامل خطر درباره DEXA و بررسی مهره ها تصمیم می گیرد.

آیا مصرف کورتون با دوز کم هم برای استخوان خطر دارد؟

دوز پایین نیز لزوما بدون خطر نیست. خطر شکستگی به عوامل مختلفی بستگی دارد و حتی در دوزهای پایین تر ممکن است در برخی افراد افزایش خطر وجود داشته باشد. آستانه های راهنما برای ارزیابی خطر به کار می روند و به معنی مرز قطعی ایمنی نیستند.

آیا کورتون استنشاقی هم باعث پوکی استخوان می شود؟

کورتون های استنشاقی در دوزهای معمول معمولا اثر سیستمیک کمتری از کورتون خوراکی دارند. با این حال، مصرف دوزهای بالا یا طولانی مدت، استفاده همزمان از چند نوع کورتون و برخی شرایط فردی می توانند خطر اثرات سیستمیک را افزایش دهند.

آیا پوکی استخوان ناشی از کورتون درد دارد؟

پوکی استخوان به خودی خود معمولا درد ایجاد نمی کند. درد ممکن است زمانی رخ دهد که شکستگی، به ویژه شکستگی مهره، اتفاق افتاده باشد. بنابراین نبود درد، پوکی استخوان را رد نمی کند.

آیا با مصرف کلسیم و ویتامین D می توان از پوکی استخوان ناشی از کورتون جلوگیری کرد؟

دریافت کافی کلسیم و ویتامین D بخش مهمی از پیشگیری است، اما برای همه افراد پرخطر کافی نیست. در افرادی که خطر شکستگی متوسط، بالا یا بسیار بالا دارند، ممکن است درمان دارویی نیز لازم باشد.

آیا همه افرادی که کورتون مصرف می کنند باید داروی پوکی استخوان بخورند؟

خیر. نیاز به درمان دارویی بر اساس خطر شکستگی، سابقه شکستگی، نتیجه تراکم استخوان، دوز و مدت مصرف کورتون و شرایط فردی تعیین می شود. برخی افراد با اقدامات غیردارویی و پیگیری مناسب مدیریت می شوند و برخی به داروی محافظ استخوان نیاز دارند.

آیا بعد از قطع کورتون می توان داروی پوکی استخوان را هم قطع کرد؟

نه لزوما. در افرادی که همچنان خطر شکستگی متوسط یا بالا دارند، ممکن است درمان پوکی استخوان پس از قطع کورتون نیز ادامه پیدا کند. قطع یا تغییر دارو باید با ارزیابی مجدد خطر شکستگی و برنامه مناسب انجام شود.

آیا پوکی استخوان ناشی از کورتون قابل درمان است؟

بله. با اصلاح عوامل خطر و استفاده از داروهای مناسب در افراد واجد شرایط می توان تراکم استخوان را بهبود داد و خطر شکستگی را کاهش داد. میزان پاسخ به درمان به شرایط فرد و نوع درمان بستگی دارد.

مطالب بیشتر

• نکات مهم قبل و بعد از سنجش تراکم استخوان (DEXA)
• تغذیه مناسب برای پیشگیری از پوکی استخوان
• پوکی استخوان (Osteoporosis)
• پوکی استخوان در زنان یائسه؛ علائم و پیشگیری
• ویتامین D و استخوان | علائم کمبود و پیشگیری از پوکی استخوان
• سنجش تراکم استخوان چیست؟ تفسیر DEXA و تشخیص پوکی استخوان
• کمبود کلسیم و پوکی استخوان چیست؟ علائم، علل و درمان