پانکراتیت چیست؟ التهاب پانکراس، علائم، علل و درمان

پانکراتیت به التهاب پانکراس گفته می شود. پانکراس در قسمت بالایی شکم و در پشت معده قرار دارد و در نزدیکی ابتدای روده کوچک قرار گرفته است.

یکی از مکانیسم های مهم در ایجاد پانکراتیت این است که آنزیم های گوارشی پانکراس به جای اینکه پس از ورود به روده فعال شوند، زودتر از زمان طبیعی فعال شوند و به بافت پانکراس آسیب برسانند. این فرایند می تواند باعث التهاب، تورم و در موارد شدید آسیب بافتی شود.

پانکراتیت دو شکل اصلی دارد:

• پانکراتیت حاد: التهاب ناگهانی و کوتاه مدت پانکراس است.
• پانکراتیت مزمن: التهاب و آسیب طولانی مدت و پیشرونده پانکراس است که می تواند عملکرد این عضو را کاهش دهد.

پانکراتیت حاد و مزمن از نظر علت، روند بیماری، عوارض و درمان تفاوت هایی دارند و نباید این دو بیماری را کاملا یکسان در نظر گرفت.

تفاوت پانکراتیت حاد و مزمن چیست؟

ویژگی	پانکراتیت حاد	پانکراتیت مزمن
شروع بیماری	معمولا ناگهانی	تدریجی یا پس از دوره های مکرر التهاب
مدت بیماری	کوتاه مدت	طولانی مدت و پیشرونده
آسیب پانکراس	ممکن است برگشت پذیر باشد	می تواند باعث آسیب و فیبروز پایدار شود
درد شکم	اغلب شدید و ناگهانی	ممکن است مداوم، عودکننده یا حتی در برخی افراد غایب باشد
اختلال هضم غذا	معمولا در حمله حاد برجسته نیست	در مراحل پیشرفته ممکن است ایجاد شود
اختلال قند خون	ممکن است به صورت موقت یا در موارد شدید ایجاد شود	در اثر آسیب مزمن پانکراس ممکن است دیابت ایجاد شود
نارسایی پانکراس	معمولا ویژگی اصلی نیست	در مراحل پیشرفته ممکن است ایجاد شود

پانکراتیت حاد چیست؟

پانکراتیت حاد نوعی التهاب ناگهانی پانکراس است که می تواند از یک التهاب نسبتا خفیف تا بیماری شدید همراه با آسیب به سایر اندام های بدن متغیر باشد.

در بسیاری از افراد، پانکراتیت حاد با درمان مناسب طی چند روز بهبود پیدا می کند. با این حال، برخی موارد می توانند شدید باشند و باعث عوارض جدی مانند تجمع مایع، نکروز پانکراس، عفونت یا اختلال عملکرد اندام های دیگر شوند.

علائم پانکراتیت حاد

شایع ترین علامت پانکراتیت حاد، درد قسمت بالای شکم است. این درد ممکن است به پشت انتشار پیدا کند و شدت آن از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد.

• درد شدید یا مداوم در قسمت بالای شکم
• انتشار درد به پشت
• تهوع و استفراغ
• تب
• افزایش ضربان قلب
• حساسیت یا تورم شکم
• احساس ناخوشی شدید

اگر درد شدید و مداوم شکم همراه با استفراغ، تب، زردی، تنگی نفس یا افزایش ضربان قلب وجود داشته باشد، ارزیابی پزشکی فوری ضروری است.

پانکراتیت مزمن چیست؟

پانکراتیت مزمن یک بیماری طولانی مدت است که در آن التهاب و آسیب مداوم پانکراس به مرور می تواند باعث تغییر ساختار بافتی، فیبروز و کاهش عملکرد پانکراس شود.

در پانکراتیت مزمن ممکن است توانایی پانکراس برای تولید آنزیم های گوارشی و همچنین تولید هورمون هایی مانند انسولین کاهش پیدا کند. به همین دلیل، در مراحل پیشرفته بیماری ممکن است نارسایی برون ریز پانکراس، سوء جذب مواد غذایی و دیابت ایجاد شود.

درد شکم یکی از شایع ترین علائم پانکراتیت مزمن است، اما شدت و الگوی درد در افراد مختلف متفاوت است. بعضی افراد نیز ممکن است در مراحل خاصی از بیماری درد واضحی نداشته باشند.

علائم پانکراتیت مزمن

• درد قسمت بالای شکم
• انتشار درد به پشت
• بدتر شدن درد پس از غذا در برخی افراد
• تهوع و استفراغ
• اسهال
• مدفوع چرب یا بدبو
• کاهش وزن بدون علت مشخص
• سوء جذب مواد غذایی
• کمبود ویتامین های محلول در چربی در صورت نارسایی شدید پانکراس
• افزایش قند خون یا ایجاد دیابت در مراحل پیشرفته

مهم ترین علل پانکراتیت چیست؟

علل پانکراتیت حاد و مزمن کاملا یکسان نیستند. سنگ های صفراوی از مهم ترین علل پانکراتیت حاد هستند. مصرف زیاد الکل نیز از علل مهم پانکراتیت است و می تواند در ایجاد پانکراتیت حاد و مزمن نقش داشته باشد.

علت یا عامل	ارتباط با پانکراتیت
سنگ صفرا	از مهم ترین علل پانکراتیت حاد
مصرف زیاد الکل	از علل مهم پانکراتیت حاد و مزمن
تری گلیسرید بالا	به ویژه در مقادیر بسیار بالا می تواند باعث پانکراتیت شود
کلسیم خون بالا	یکی از علل متابولیک پانکراتیت
برخی داروها	برخی داروها به ندرت می توانند باعث پانکراتیت شوند
اختلالات ژنتیکی	در برخی افراد به ویژه در پانکراتیت های عودکننده یا مزمن نقش دارند
سیگار	عامل خطر مهم به ویژه در پانکراتیت مزمن
برخی بیماری های خودایمنی	می توانند با پانکراتیت خودایمنی همراه باشند
انسداد مجاری پانکراس	می تواند باعث التهاب و آسیب پانکراس شود
ERCP	این اقدام پزشکی در مواردی می تواند باعث پانکراتیت پس از انجام پروسیجر شود
آسیب شکمی	آسیب مستقیم به پانکراس می تواند باعث التهاب شود
علت ناشناخته	در بخشی از بیماران با وجود بررسی مناسب علت مشخص نمی شود

پانکراتیت و سنگ صفرا چه ارتباطی دارند؟

سنگ های صفراوی می توانند وارد مجرای صفراوی شوند و در ناحیه ای که مجاری صفرا و پانکراس به روده تخلیه می شوند، باعث انسداد شوند. این انسداد می تواند جریان طبیعی ترشحات پانکراس را مختل کند و زمینه ایجاد پانکراتیت حاد را فراهم کند.

به همین دلیل، در فردی که برای نخستین بار دچار پانکراتیت حاد می شود، بررسی بیماری های صفراوی و وجود سنگ صفرا اهمیت زیادی دارد.

آیا تری گلیسرید بالا باعث پانکراتیت می شود؟

بله. افزایش شدید تری گلیسرید خون می تواند یکی از علل پانکراتیت حاد باشد. بنابراین در فردی که دچار پانکراتیت شده و علت واضحی مانند سنگ صفرا یا مصرف زیاد الکل وجود ندارد، بررسی چربی های خون می تواند بخشی از ارزیابی علت بیماری باشد.

در راهنمای ACG، سطح تری گلیسرید بالاتر از 1000 mg/dL به عنوان سطحی که می تواند به نفع پانکراتیت ناشی از افزایش شدید تری گلیسرید باشد، مطرح شده است.

پانکراتیت چگونه تشخیص داده می شود؟

تشخیص پانکراتیت فقط بر اساس یک آزمایش انجام نمی شود. پزشک معمولا علائم بیمار، معاینه، آزمایش خون و در صورت نیاز تصویربرداری را در کنار یکدیگر بررسی می کند.

آزمایش لیپاز و آمیلاز

لیپاز و آمیلاز آنزیم هایی هستند که در بررسی پانکراتیت حاد مورد استفاده قرار می گیرند. افزایش لیپاز یکی از یافته های مهم آزمایشگاهی در پانکراتیت حاد است.

با این حال، تفسیر نتیجه آزمایش باید در کنار علائم و سایر یافته ها انجام شود و افزایش یک آنزیم به تنهایی به معنی وجود قطعی پانکراتیت نیست.

آزمایش های دیگری که ممکن است انجام شوند

• قند خون
• تری گلیسرید و سایر چربی های خون
• کلسیم خون در شرایط مناسب
• آزمایش های عملکرد کبد و صفرا
• بررسی نشانه های التهاب یا عفونت
• آزمایش مدفوع در صورت شک به سوء جذب یا نارسایی برون ریز پانکراس

تصویربرداری در پانکراتیت

بسته به شرایط بیمار ممکن است از سونوگرافی، CT، MRI یا MRCP و در برخی موارد سونوگرافی اندوسکوپیک استفاده شود.

روش	کاربردهای مهم
سونوگرافی	بررسی سنگ صفرا و مجاری صفراوی و ارزیابی اولیه
CT اسکن	بررسی پانکراس و عوارض بیماری، به ویژه در موارد منتخب
MRI / MRCP	بررسی پانکراس و مجاری صفراوی و پانکراسی
سونوگرافی اندوسکوپیک یا EUS	بررسی دقیق تر پانکراس و مجاری در شرایط خاص

در پانکراتیت حاد، اگر تشخیص بر اساس علائم و آزمایش ها روشن باشد و بیمار روند بالینی مناسبی داشته باشد، CT لزوما در همان ابتدای بیماری مورد نیاز نیست. در مواردی که تشخیص نامشخص باشد یا بیمار طی 48 تا 72 ساعت بهبود مورد انتظار را نداشته باشد، تصویربرداری دقیق تر می تواند مطرح شود.

سه معیار مهم برای تشخیص پانکراتیت حاد

در عمل، تشخیص پانکراتیت حاد معمولا زمانی مطرح می شود که حداقل دو مورد از سه معیار اصلی وجود داشته باشد:

1. درد شکمی تیپیک و سازگار با پانکراتیت
2. افزایش قابل توجه آنزیم های پانکراس، به ویژه لیپاز
3. یافته های تصویربرداری سازگار با پانکراتیت

بنابراین ممکن است بیمار برای تشخیص به CT نیاز نداشته باشد، یا برعکس، در شرایطی که تشخیص روشن نیست، تصویربرداری اهمیت بیشتری پیدا کند.

درمان پانکراتیت حاد چگونه است؟

درمان پانکراتیت حاد به شدت بیماری و علت ایجاد آن بستگی دارد. موارد متوسط یا شدید ممکن است به بستری در بیمارستان و پایش دقیق نیاز داشته باشند.

اقدامات اصلی در درمان

• تامین مایعات و اصلاح کم آبی بدن
• کنترل درد
• پایش وضعیت عمومی و عملکرد اندام ها در موارد شدید
• شروع تغذیه خوراکی در زمان مناسب و بر اساس وضعیت بیمار
• درمان علت زمینه ای
• درمان عوارض در صورت ایجاد آنها

در موارد شدید ممکن است مراقبت های بیمارستانی پیشرفته تر، تغذیه از طریق لوله گوارشی و اقدامات تخصصی برای درمان عوارض لازم باشد.

آیا برای پانکراتیت آنتی بیوتیک لازم است؟

خیر. آنتی بیوتیک به صورت روتین برای همه بیماران مبتلا به پانکراتیت حاد تجویز نمی شود. مصرف آنتی بیوتیک به وجود عفونت یا شرایط بالینی خاص بستگی دارد.

بنابراین مصرف خودسرانه آنتی بیوتیک برای درد شکم یا پانکراتیت توصیه نمی شود.

درمان پانکراتیت ناشی از سنگ صفرا

اگر سنگ صفرا علت پانکراتیت باشد، درمان بیماری صفراوی اهمیت دارد. در برخی بیماران ممکن است برداشتن کیسه صفرا برای کاهش خطر حملات بعدی توصیه شود.

در شرایط خاص، به ویژه زمانی که انسداد مجاری یا التهاب حاد مجاری صفراوی وجود داشته باشد، ممکن است انجام ERCP برای رفع انسداد ضرورت پیدا کند.

پانکراتیت مزمن چگونه درمان می شود؟

پانکراتیت مزمن معمولا نیازمند یک برنامه درمانی طولانی مدت است. هدف درمان می تواند کاهش درد، بهبود هضم غذا، اصلاح کمبودهای تغذیه ای، کنترل دیابت و درمان انسداد یا سایر عوارض باشد.

درمان های احتمالی پانکراتیت مزمن

• قطع مصرف الکل
• ترک سیگار
• اصلاح تغذیه و تامین کالری و مواد مغذی کافی
• درمان درد بر اساس شرایط بیمار
• استفاده از آنزیم های جایگزین پانکراس در صورت نارسایی برون ریز
• جبران کمبود ویتامین ها و مواد مغذی در صورت نیاز
• کنترل دیابت در صورت ایجاد اختلال در عملکرد درون ریز پانکراس
• درمان آندوسکوپیک انسداد یا سنگ های مجاری در موارد مناسب
• جراحی در بیماران منتخب

آنزیم های پانکراس در پانکراتیت مزمن

در پانکراتیت مزمن ممکن است تولید آنزیم های گوارشی کاهش پیدا کند. در این حالت غذا به خوبی هضم نمی شود و بیمار ممکن است دچار نفخ، اسهال، مدفوع چرب و بدبو و کاهش وزن شود.

در صورت تشخیص نارسایی برون ریز پانکراس، پزشک ممکن است درمان جایگزینی آنزیم های پانکراس یا PERT را تجویز کند.

دوز و نحوه مصرف آنزیم های پانکراس باید توسط پزشک و بر اساس شدت نارسایی و نوع غذا تعیین شود.

پانکراتیت و دیابت چه ارتباطی دارند؟

پانکراس علاوه بر تولید آنزیم های گوارشی، هورمون هایی مانند انسولین را نیز تولید می کند. بنابراین آسیب طولانی مدت به پانکراس می تواند عملکرد سلول های تولید کننده انسولین را کاهش دهد.

به همین دلیل، پانکراتیت مزمن می تواند با دیابت همراه شود. دیابتی که در اثر بیماری پانکراس ایجاد می شود ممکن است از نظر مکانیسم با دیابت نوع 1 یا نوع 2 متفاوت باشد و مدیریت آن باید بر اساس وضعیت فرد انجام شود.

آیا پانکراتیت باعث کاهش وزن می شود؟

بله، به ویژه در پانکراتیت مزمن ممکن است کاهش وزن ایجاد شود. این کاهش وزن می تواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله کاهش اشتها، درد هنگام غذا خوردن، کاهش هضم و جذب چربی ها و سایر مواد غذایی و افزایش نیازهای تغذیه ای در برخی بیماران.

کاهش وزن بدون علت مشخص، به ویژه اگر همراه با درد شکم، اسهال یا مدفوع چرب باشد، نیازمند ارزیابی پزشکی است.

مدفوع چرب در پانکراتیت به چه علت ایجاد می شود؟

پانکراس آنزیم هایی برای هضم چربی، پروتئین و کربوهیدرات تولید می کند. اگر در پانکراتیت مزمن، تولید این آنزیم ها به اندازه کافی نباشد، هضم چربی ها مختل می شود.

در نتیجه ممکن است مدفوع حجیم، چرب، بدبو یا سخت قابل شستشو ایجاد شود. این وضعیت می تواند نشانه ای از نارسایی برون ریز پانکراس باشد.

عوارض پانکراتیت چیست؟

عوارض پانکراتیت به نوع و شدت بیماری بستگی دارند. پانکراتیت شدید می تواند عوارض سیستمیک ایجاد کند و پانکراتیت مزمن نیز به مرور عملکرد پانکراس را کاهش دهد.

عوارض	بیشتر در کدام شرایط دیده می شود؟
تجمع مایع اطراف پانکراس	به ویژه در پانکراتیت حاد
نکروز پانکراس	در موارد شدید پانکراتیت حاد
پانکراتیک سودوسیست	پس از برخی حملات پانکراتیت
انسداد مجاری	در پانکراتیت مزمن یا عوارض پانکراتیت
نارسایی برون ریز پانکراس	بیشتر در پانکراتیت مزمن پیشرفته
سوء تغذیه و سوء جذب	بیشتر در پانکراتیت مزمن
دیابت	به ویژه در آسیب مزمن پانکراس
اختلال عملکرد اندام ها	در پانکراتیت حاد شدید

پانکراتیت و سرطان پانکراس

پانکراتیت به معنی ابتلا به سرطان پانکراس نیست. با این حال، پانکراتیت مزمن با افزایش خطر سرطان پانکراس همراه است و به همین دلیل علائم جدید، تغییر الگوی درد، کاهش وزن غیرقابل توضیح یا سایر یافته های غیرمعمول باید در صورت صلاحدید پزشک بررسی شوند.

همچنین گاهی تومورهای پانکراس یا مشکلات ساختاری می توانند با علائمی شبیه پانکراتیت همراه باشند. بنابراین در پانکراتیت های بدون علت مشخص یا عودکننده، بررسی علت اهمیت ویژه ای دارد.

پانکراتیت عودکننده چیست؟

اگر فرد بیش از یک بار دچار حملات پانکراتیت حاد شود، به آن پانکراتیت حاد عودکننده گفته می شود.

در این شرایط باید علت حملات مشخص شود. بررسی سنگ صفرا، مصرف الکل، تری گلیسرید، برخی داروها، اختلالات ساختاری مجاری، عوامل ژنتیکی و در شرایط مناسب علل دیگر می تواند ضروری باشد.

حملات مکرر پانکراتیت حاد می توانند در برخی افراد در طول زمان به آسیب مزمن پانکراس منجر شوند.

چه زمانی درد شکم می تواند نشانه پانکراتیت باشد؟

درد پانکراتیت معمولا در قسمت بالای شکم احساس می شود و ممکن است به پشت انتشار پیدا کند. با این حال، هر درد قسمت بالای شکم ناشی از پانکراتیت نیست.

بیماری هایی مانند سنگ صفرا، زخم معده، بیماری های روده، مشکلات کبد و مجاری صفراوی و برخی بیماری های قلبی یا سایر مشکلات شکمی نیز می توانند درد مشابه ایجاد کنند.

به همین دلیل تشخیص پانکراتیت تنها بر اساس محل درد امکان پذیر نیست و باید علائم، معاینه و آزمایش های لازم در کنار یکدیگر بررسی شوند.

چه زمانی باید برای پانکراتیت فورا به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت بروز علائم زیر، به ویژه اگر شدید یا رو به تشدید باشند، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است:

• درد شدید یا مداوم در قسمت بالای شکم
• دردی که به پشت انتشار پیدا می کند و برطرف نمی شود
• استفراغ مکرر
• تب یا لرز
• تپش قلب یا افزایش قابل توجه ضربان قلب
• تنگی نفس
• زرد شدن پوست یا سفیدی چشم ها
• ضعف شدید یا افت وضعیت عمومی
• کاهش وزن قابل توجه و بدون علت

پانکراتیت حاد شدید می تواند تهدید کننده حیات باشد و در صورت شک به آن نباید درمان را به تعویق انداخت.

رژیم غذایی در پانکراتیت چگونه است؟

نوع تغذیه در پانکراتیت باید بر اساس مرحله بیماری، شدت التهاب، وضعیت تغذیه ای و علت بیماری تعیین شود. در بسیاری از بیماران، پس از کنترل وضعیت حاد، بازگشت تدریجی به تغذیه خوراکی مناسب اهمیت دارد.

در پانکراتیت مزمن نیز تامین کالری و پروتئین کافی اهمیت دارد و در صورت وجود نارسایی پانکراس ممکن است درمان با آنزیم های پانکراس لازم باشد.

مصرف الکل در افراد مبتلا به پانکراتیت توصیه نمی شود و ترک سیگار نیز بخش مهمی از کاهش عوامل خطر و مدیریت بیماری است.

آیا پانکراتیت کاملا درمان می شود؟

پاسخ به این سوال به نوع پانکراتیت و علت آن بستگی دارد.

بسیاری از موارد پانکراتیت حاد با درمان مناسب بهبود پیدا می کنند و التهاب برطرف می شود. با این حال، پانکراتیت حاد شدید می تواند عوارض طولانی مدت ایجاد کند.

پانکراتیت مزمن معمولا یک بیماری طولانی مدت است و آسیب ایجاد شده در پانکراس ممکن است برگشت پذیر نباشد. هدف درمان در این شرایط، کنترل علت و علائم، کاهش عوارض، حفظ وضعیت تغذیه ای و مدیریت اختلالات عملکردی پانکراس است.

راه های کاهش خطر پانکراتیت

• پرهیز از مصرف الکل
• ترک سیگار
• کنترل وزن در محدوده مناسب
• کنترل تری گلیسرید خون
• درمان مناسب بیماری های صفراوی
• کنترل بیماری های متابولیک مانند دیابت
• مصرف داروها فقط طبق نظر پزشک
• پیگیری پزشکی در صورت تکرار حملات پانکراتیت

جمع بندی

پانکراتیت یا التهاب پانکراس می تواند به صورت حاد یا مزمن ایجاد شود. پانکراتیت حاد معمولا ناگهانی شروع می شود و ممکن است طی چند روز با درمان مناسب بهبود پیدا کند، در حالی که پانکراتیت مزمن یک بیماری طولانی مدت است که می تواند باعث آسیب دائمی و کاهش عملکرد پانکراس شود.

سنگ صفرا، مصرف زیاد الکل، افزایش شدید تری گلیسرید، برخی داروها، عوامل ژنتیکی و برخی بیماری ها از علل مهم پانکراتیت هستند. درد قسمت بالای شکم که ممکن است به پشت انتشار پیدا کند، از مهم ترین علائم بیماری است.

تشخیص و درمان پانکراتیت باید بر اساس شرایط هر بیمار انجام شود. در موارد شدید یا همراه با علائم هشدار، مراجعه فوری پزشکی ضروری است.

سوالات متداول درباره پانکراتیت

پانکراتیت چیست؟

پانکراتیت به التهاب پانکراس یا لوزالمعده گفته می شود و می تواند به شکل حاد یا مزمن ایجاد شود.

شایع ترین علامت پانکراتیت چیست؟

درد قسمت بالای شکم شایع ترین علامت است که ممکن است به پشت انتشار پیدا کند. تهوع و استفراغ نیز به ویژه در پانکراتیت حاد شایع هستند.

مهم ترین علت پانکراتیت حاد چیست؟

سنگ های صفراوی و مصرف زیاد الکل از مهم ترین علل پانکراتیت حاد هستند. افزایش شدید تری گلیسرید، برخی داروها و عوامل دیگر نیز می توانند نقش داشته باشند.

آیا پانکراتیت حاد خطرناک است؟

بله. بسیاری از موارد خفیف بهبود پیدا می کنند، اما پانکراتیت حاد شدید می تواند باعث عوارض جدی و اختلال عملکرد اندام های مختلف شود.

آیا پانکراتیت مزمن قابل درمان است؟

پانکراتیت مزمن معمولا بیماری طولانی مدت است و آسیب ایجاد شده ممکن است برگشت پذیر نباشد. درمان با هدف کنترل درد، حفظ تغذیه، بهبود هضم، کنترل دیابت و درمان عوارض انجام می شود.

آیا پانکراتیت باعث دیابت می شود؟

بله. آسیب طولانی مدت به سلول های تولید کننده هورمون های پانکراس می تواند باعث اختلال در تولید انسولین و ایجاد دیابت شود.

آیا پانکراتیت باعث کاهش وزن می شود؟

بله. به ویژه در پانکراتیت مزمن، سوء جذب، نارسایی آنزیم های پانکراس، کاهش اشتها و درد هنگام غذا خوردن می توانند باعث کاهش وزن شوند.

آیا افزایش لیپاز همیشه به معنی پانکراتیت است؟

خیر. افزایش لیپاز باید در کنار علائم، معاینه و سایر یافته های آزمایشگاهی و تصویربرداری تفسیر شود.

برای تشخیص پانکراتیت چه آزمایش هایی انجام می شود؟

بسته به شرایط بیمار ممکن است آزمایش لیپاز و آمیلاز، قند خون، تری گلیسرید، آزمایش های کبد و صفرا و در موارد خاص آزمایش های دیگر انجام شود. سونوگرافی، CT، MRI، MRCP و EUS نیز بر اساس شرایط بالینی کاربرد دارند.

آیا درد پشت می تواند از پانکراس باشد؟

بله. درد ناشی از پانکراتیت، به ویژه درد قسمت بالای شکم، ممکن است به پشت انتشار پیدا کند. با این حال، درد پشت علل بسیار متنوع دیگری نیز دارد و به تنهایی نشانه بیماری پانکراس نیست.

مطالب بیشتر

• پانکراس چیست؟ وظایف، هورمون ها و بیماری های پانکراس