بیماری هاشیموتو چیست؟ علائم، آزمایش و درمان

تصویر سونوگرافی تیروئید در بیماری هاشیموتو

بیماری هاشیموتو چیست؟

بیماری هاشیموتو یا تیروئیدیت هاشیموتو (Hashimoto's Thyroiditis) یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلول های غده تیروئید حمله می کند. این التهاب و آسیب تدریجی می تواند توانایی تیروئید برای تولید هورمون های تیروئیدی را کاهش دهد و در نهایت به کم کاری تیروئید منجر شود.

هاشیموتو یکی از مهم ترین علل کم کاری تیروئید است و ممکن است برای مدت طولانی بدون علامت باقی بماند. در برخی افراد، آنتی بادی های تیروئیدی سال ها قبل از ایجاد اختلال واضح در عملکرد تیروئید افزایش پیدا می کنند. بنابراین وجود هاشیموتو همیشه به معنای نیاز فوری به مصرف داروی تیروئید نیست و تصمیم گیری درباره درمان بر اساس عملکرد تیروئید، علائم و شرایط فرد انجام می شود.

در بیماری هاشیموتو چه اتفاقی برای تیروئید می افتد؟

در حالت طبیعی، سیستم ایمنی بدن با شناسایی عوامل بیگانه از بدن دفاع می کند. در تیروئیدیت هاشیموتو، این سیستم به اشتباه برخی پروتئین های موجود در سلول های تیروئید را هدف قرار می دهد.

در این فرایند معمولاً آنتی بادی هایی مانند Anti-TPO و Anti-Tg ایجاد می شوند. ادامه واکنش خودایمنی می تواند باعث التهاب و تخریب تدریجی سلول های تیروئید شود. در نتیجه، تولید هورمون های تیروئیدی ممکن است کاهش پیدا کند.

روند بیماری در همه افراد یکسان نیست. بعضی بیماران سال ها عملکرد طبیعی تیروئید دارند، در حالی که در برخی دیگر کاهش عملکرد تیروئید زودتر ایجاد می شود.

علائم بیماری هاشیموتو چیست؟

هاشیموتو در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت مشخصی ایجاد نکند. با کاهش عملکرد تیروئید، علائم معمولاً به تدریج ظاهر می شوند و شدت آنها در افراد مختلف متفاوت است.

علامت نحوه بروز
خستگی کاهش انرژی و احساس خستگی مداوم
افزایش وزن افزایش وزن یا دشواری در کاهش وزن
احساس سرما حساسیت بیشتر نسبت به هوای سرد
یبوست کاهش حرکات دستگاه گوارش
خشکی پوست خشک شدن و گاهی پوسته ریزی پوست
ریزش مو نازک شدن یا افزایش ریزش مو
اختلال تمرکز احساس کندی ذهنی یا کاهش تمرکز
اختلالات قاعدگی قاعدگی سنگین یا نامنظم در برخی زنان
ضعف عضلانی کاهش توان عضلات و تحمل فعالیت

این علائم اختصاصی هاشیموتو نیستند و می توانند در بیماری های دیگری نیز دیده شوند. به همین دلیل، تشخیص بیماری فقط بر اساس علائم امکان پذیر نیست و باید با آزمایش های هورمونی و در صورت نیاز بررسی آنتی بادی های تیروئیدی انجام شود.

آزمایش هاشیموتو چیست؟

تشخیص هاشیموتو معمولاً با ترکیبی از شرح حال، معاینه و آزمایش خون انجام می شود. مهم ترین آزمایش ها برای ارزیابی عملکرد و زمینه خودایمنی تیروئید عبارت اند از:

آزمایش کاربرد
TSH ارزیابی عملکرد محور هیپوفیز و تیروئید و بررسی کم کاری تیروئید
Free T4 اندازه گیری سطح هورمون تیروئیدی آزاد
Anti-TPO بررسی وجود آنتی بادی علیه آنزیم تیروئید پراکسیداز
Anti-Tg بررسی آنتی بادی علیه تیروگلوبولین

افزایش Anti-TPO از یافته های شایع در هاشیموتو است، اما تفسیر آن باید در کنار TSH، Free T4، علائم بیمار و شرایط بالینی انجام شود. وجود آنتی بادی مثبت به تنهایی به این معنی نیست که عملکرد تیروئید حتماً مختل شده است.

در صورت طبیعی بودن هورمون های تیروئید، ممکن است بیمار فقط نیاز به پیگیری دوره ای TSH داشته باشد و الزاماً درمان با لووتیروکسین برای همه افراد ضروری نیست.

آیا Anti-TPO مثبت یعنی حتماً هاشیموتو داریم؟

مثبت بودن آنتی بادی های تیروئیدی می تواند به نفع یک بیماری خودایمنی تیروئید باشد، اما نتیجه آزمایش باید در زمینه بالینی بیمار تفسیر شود. در بعضی افراد Anti-TPO مثبت است ولی عملکرد تیروئید هنوز طبیعی است.

به همین دلیل، پزشک معمولاً به جای تکرار مداوم سطح Anti-TPO، روند عملکرد تیروئید و به ویژه TSH را در طول زمان دنبال می کند. انجمن تیروئید آمریکا نیز بر پایش عملکرد تیروئید در این شرایط تأکید دارد.

هاشیموتو و کم کاری تیروئید چه تفاوتی دارند؟

ویژگی هاشیموتو کم کاری تیروئید
ماهیت بیماری یک بیماری خودایمنی یک اختلال در تولید هورمون تیروئید
آنتی بادی تیروئیدی اغلب افزایش یافته ممکن است طبیعی باشد
عملکرد تیروئید ممکن است ابتدا طبیعی باشد در صورت کم کاری، کاهش یافته است
رابطه با کم کاری می تواند به کم کاری منجر شود خودِ وضعیت کاهش هورمون تیروئیدی است
درمان بر اساس عملکرد تیروئید و شرایط بیمار در صورت نیاز، جایگزینی هورمون تیروئید

آیا هاشیموتو همیشه باعث کم کاری تیروئید می شود؟

خیر. هاشیموتو ممکن است در ابتدا با عملکرد طبیعی تیروئید همراه باشد. در این مرحله ممکن است بیمار علائم مشخصی نداشته باشد و تنها افزایش آنتی بادی های تیروئیدی دیده شود.

با پیشرفت آسیب خودایمنی، عملکرد تیروئید در بعضی بیماران کاهش پیدا می کند. در این شرایط، افزایش TSH و کاهش Free T4 می تواند نشان دهنده کم کاری تیروئید باشد.

در موارد نادر، التهاب و آسیب سلولی تیروئید می تواند باعث آزاد شدن موقت هورمون های ذخیره شده و ایجاد علائمی شبیه پرکاری تیروئید شود؛ این حالت با پرکاری واقعی تیروئید مانند بیماری گریوز یکسان نیست.

تفاوت هاشیموتو و بیماری گریوز

ویژگی هاشیموتو گریوز
نوع بیماری خودایمنی خودایمنی
عملکرد معمول تیروئید گرایش به کم کاری گرایش به پرکاری
آنتی بادی شاخص Anti-TPO و Anti-Tg TRAb
TSH در مرحله کم کاری معمولاً افزایش می یابد معمولاً کاهش می یابد
علائم غالب خستگی، افزایش وزن، احساس سرما تپش قلب، کاهش وزن، تعریق و لرزش

درمان بیماری هاشیموتو چگونه است؟

درمان هاشیموتو به وضعیت عملکرد تیروئید بستگی دارد. اگر هاشیموتو باعث کم کاری تیروئید شده باشد، درمان اصلی معمولاً جایگزینی هورمون تیروئید با لووتیروکسین است.

دوز لووتیروکسین باید بر اساس شرایط هر بیمار تعیین شود و پس از شروع یا تغییر دوز، آزمایش های عملکرد تیروئید برای بررسی پاسخ به درمان انجام می شود. در بسیاری از بیمارانی که کم کاری تیروئید ناشی از هاشیموتو دارند، درمان طولانی مدت مورد نیاز است.

آیا برای هاشیموتو باید داروی ضدالتهاب یا داروی مخصوص ایمنی مصرف کرد؟

درمان استاندارد هاشیموتو با هدف کنترل اختلال عملکرد تیروئید انجام می شود و در صورت ایجاد کم کاری، جایگزینی هورمون تیروئید درمان اصلی است. معمولاً داروی اختصاصی برای سرکوب سیستم ایمنی به صورت روتین برای هاشیموتو تجویز نمی شود.

همچنین مصرف مکمل ها یا رژیم های غذایی خاص نباید جایگزین درمان استاندارد شود. انتخاب مکمل ها، از جمله ید یا سلنیوم، باید با توجه به وضعیت تغذیه ای و شرایط پزشکی فرد انجام شود؛ مصرف خودسرانه ید زیاد می تواند برای برخی بیماران مبتلا به بیماری های تیروئیدی مناسب نباشد.

هاشیموتو در دوران بارداری

عملکرد مناسب تیروئید در دوران بارداری اهمیت زیادی دارد. در زنان مبتلا به هاشیموتو، کنترل دقیق TSH و تنظیم درمان تیروئید در صورت نیاز اهمیت بیشتری پیدا می کند.

اگر خانمی قبل از بارداری به دلیل هاشیموتو لووتیروکسین مصرف می کند یا در دوران بارداری دچار اختلال عملکرد تیروئید می شود، باید تحت نظر پزشک آزمایش های تیروئید را به صورت منظم انجام دهد. نیاز بدن به هورمون تیروئید در بارداری می تواند تغییر کند.

هاشیموتو و افزایش وزن

افزایش وزن می تواند یکی از پیامدهای کم کاری تیروئید باشد، اما هر افزایش وزنی به معنای فعال بودن هاشیموتو یا کمبود هورمون تیروئید نیست.

اگر بیمار مبتلا به هاشیموتو تحت درمان است و TSH در محدوده مناسب قرار دارد، افزایش وزن مداوم باید از نظر عوامل دیگری مانند دریافت کالری، فعالیت بدنی، خواب، داروها و سایر اختلالات متابولیک نیز بررسی شود.

آیا هاشیموتو قابل درمان است؟

هاشیموتو یک بیماری خودایمنی مزمن است و در بسیاری از بیماران، آسیب ایجاد شده در سلول های تیروئید به طور کامل برگشت پذیر نیست. با این حال، اختلال عملکرد تیروئید در اغلب بیماران قابل کنترل است.

در صورت ایجاد کم کاری تیروئید، مصرف صحیح لووتیروکسین و پایش منظم آزمایش های تیروئید می تواند سطح هورمون های تیروئیدی را به محدوده مناسب برگرداند و علائم ناشی از کم کاری را کنترل کند.

چه زمانی مراجعه به فوق تخصص غدد ضروری است؟

  • افزایش TSH یا کاهش Free T4 در آزمایش خون
  • مثبت شدن Anti-TPO یا سایر آنتی بادی های تیروئیدی
  • وجود علائم مداوم کم کاری تیروئید
  • بزرگ شدن یا تغییر شکل غده تیروئید
  • وجود بیماری های خودایمنی دیگر
  • بارداری یا برنامه ریزی برای بارداری در فرد مبتلا به بیماری تیروئید
  • ادامه علائم با وجود مصرف داروی تیروئید
  • نیاز به تنظیم دوز لووتیروکسین

جمع بندی

بیماری هاشیموتو یک اختلال خودایمنی مزمن است که می تواند به تدریج عملکرد غده تیروئید را کاهش دهد. تشخیص آن بر اساس ترکیبی از علائم، معاینه، آزمایش های عملکرد تیروئید و در موارد مناسب بررسی آنتی بادی های تیروئیدی انجام می شود.

مثبت بودن Anti-TPO به تنهایی به معنی نیاز به درمان نیست و تصمیم گیری درباره درمان باید بر اساس عملکرد تیروئید و شرایط فرد انجام شود. در صورت ایجاد کم کاری تیروئید، لووتیروکسین درمان اصلی است و پیگیری منظم TSH برای تنظیم درمان اهمیت دارد.

جدول خلاصه بیماری هاشیموتو

موضوع توضیح
نوع بیماری اختلال خودایمنی غده تیروئید
آنتی بادی های مهم Anti-TPO و Anti-Tg
پیامد شایع کم کاری تیروئید
آزمایش های اصلی TSH و Free T4 و در صورت نیاز آنتی بادی های تیروئیدی
درمان کم کاری جایگزینی هورمون تیروئید با لووتیروکسین
پیگیری کنترل دوره ای عملکرد تیروئید و تنظیم درمان

سوالات متداول درباره بیماری هاشیموتو

آیا هاشیموتو همان کم کاری تیروئید است؟

خیر. هاشیموتو یک بیماری خودایمنی است که می تواند به کم کاری تیروئید منجر شود. ممکن است در مراحل اولیه هاشیموتو، عملکرد تیروئید هنوز طبیعی باشد.

آیا Anti-TPO مثبت به معنی نیاز به مصرف لووتیروکسین است؟

خیر. مثبت بودن Anti-TPO به تنهایی الزاماً نیاز به درمان با لووتیروکسین ایجاد نمی کند. تصمیم درمانی بر اساس عملکرد تیروئید، علائم و شرایط بیمار گرفته می شود.

آیا بیماری هاشیموتو درمان می شود؟

هاشیموتو یک بیماری خودایمنی مزمن است، اما اختلال عملکرد تیروئید ناشی از آن معمولاً قابل کنترل است. در صورت ایجاد کم کاری تیروئید، لووتیروکسین درمان اصلی است.

آیا هاشیموتو باعث افزایش وزن می شود؟

کم کاری تیروئید ناشی از هاشیموتو می تواند با افزایش وزن همراه باشد، اما هر افزایش وزنی در فرد مبتلا به هاشیموتو الزاماً ناشی از اختلال تیروئید نیست.

مهم ترین آزمایش برای تشخیص هاشیموتو چیست؟

TSH و Free T4 برای ارزیابی عملکرد تیروئید اهمیت دارند و آزمایش Anti-TPO می تواند به شناسایی زمینه خودایمنی کمک کند. تفسیر آزمایش ها باید توسط پزشک انجام شود.

مطالب بیشتر

آخرین مطالب این بخش

دیابت بی مزه چیست؟ علائم، علت، تشخیص و درمان

دیابت بی مزه چیست؟ علائم، علت، تشخیص و درمان
اختلالات دمای بدن چیست؟ نقش هیپوتالاموس در تنظیم دما

اختلالات دمای بدن چیست؟ نقش هیپوتالاموس در تنظیم دما
زخم پای دیابتی چیست؟ علائم، درمان، مراقبت و پیشگیری

زخم پای دیابتی چیست؟ علائم، درمان، مراقبت و پیشگیری
کمبود کلسیم و پوکی استخوان چیست؟ علائم، علل و درمان

کمبود کلسیم و پوکی استخوان چیست؟ علائم، علل و درمان
ندول تیروئید چیست؟ علل، علائم، سونوگرافی و درمان

ندول تیروئید چیست؟ علل، علائم، سونوگرافی و درمان

کلمات کلیدی

سوالات خود را از دکتر عسگری بپرسید