آزمایش های هورمونی هیپوفیز چیست؟ بررسی هورمون ها و نتایج

آزمایش های هورمونی هیپوفیز شامل چه مواردی است؟

برای بررسی عملکرد هیپوفیز معمولا چند محور اصلی هورمونی ارزیابی می شوند. مهم ترین آزمایش ها شامل کورتیزول و ACTH برای بررسی محور آدرنال، TSH و Free T4 برای بررسی محور تیروئید، LH و FSH همراه با تستوسترون در مردان یا استرادیول در زنان برای بررسی محور جنسی، پرولاکتین و IGF-1 برای بررسی ترشح پرولاکتین و هورمون رشد هستند.

آزمایش	محور مورد بررسی	کاربرد اصلی
ACTH	محور آدرنال	بررسی هورمون تحریک کننده غده فوق کلیوی
کورتیزول	محور آدرنال	بررسی عملکرد غدد فوق کلیوی و احتمال نارسایی یا افزایش کورتیزول
TSH	محور تیروئید	ارزیابی ارتباط عملکرد هیپوفیز با تیروئید
Free T4	محور تیروئید	بررسی سطح هورمون تیروئیدی در کنار TSH
پرولاکتین	محور پرولاکتین	بررسی افزایش یا کاهش غیر طبیعی پرولاکتین
IGF-1	محور هورمون رشد	غربالگری افزایش یا کاهش فعالیت محور GH
GH	محور هورمون رشد	بررسی هورمون رشد؛ معمولا تفسیر آن به شرایط و گاهی تست تحریکی وابسته است
LH و FSH	محور جنسی	بررسی عملکرد گنادها و ارتباط آن با هیپوفیز
تستوسترون	محور جنسی مردان	بررسی عملکرد محور هیپوفیز و بیضه
استرادیول	محور جنسی زنان	بررسی عملکرد محور هیپوفیز و تخمدان در شرایط مناسب

چرا آزمایش هورمونی هیپوفیز انجام می شود؟

پزشک ممکن است آزمایش های هورمونی هیپوفیز را زمانی درخواست کند که علائم یا یافته هایی وجود داشته باشد که احتمال اختلال در عملکرد این غده را مطرح کند. این آزمایش ها همچنین در افرادی که توده یا آدنوم هیپوفیز در MRI یا سایر تصویربرداری ها پیدا شده است، برای بررسی ترشح بیش از حد هورمون یا کاهش عملکرد هیپوفیز اهمیت دارند.

• سردردهای مداوم یا علائم عصبی همراه با شک به بیماری هیپوفیز
• اختلالات بینایی در فرد دارای توده هیپوفیز
• اختلال قاعدگی یا قطع قاعدگی
• ناباروری
• کاهش میل جنسی یا اختلال عملکرد جنسی
• کاهش غیر طبیعی تستوسترون
• ترشح شیر از پستان بدون ارتباط با شیردهی
• افزایش غیر طبیعی رشد دست ها، پاها یا تغییرات چهره
• علائم مشکوک به افزایش یا کاهش کورتیزول
• علائم مشکوک به کم کاری چند محور هورمونی
• سابقه جراحی یا پرتودرمانی ناحیه هیپوفیز
• وجود تومور یا ضایعه هیپوفیز در MRI

آزمایش ACTH و کورتیزول برای بررسی هیپوفیز

ACTH هورمونی است که از هیپوفیز ترشح می شود و غده فوق کلیوی را برای تولید کورتیزول تحریک می کند. بنابراین برای ارزیابی محور هیپوفیز و غده فوق کلیوی معمولا ACTH و کورتیزول در کنار یکدیگر بررسی می شوند.

کورتیزول دارای ریتم روزانه است و معمولا صبح ها بالاتر است. به همین دلیل، در بررسی احتمال نارسایی مرکزی غده فوق کلیوی، اندازه گیری کورتیزول صبحگاهی معمولا اهمیت بیشتری از یک نمونه تصادفی در طول روز دارد.

در راهنمای Endocrine Society، برای بررسی نارسایی مرکزی آدرنال اندازه گیری کورتیزول در ساعت 8 تا 9 صبح به عنوان آزمایش اولیه پیشنهاد شده است. اگر نتیجه در محدوده نامشخص باشد، ممکن است تست تحریک ACTH برای بررسی توانایی غده فوق کلیوی در افزایش کورتیزول لازم شود.

آزمایش	چه چیزی را بررسی می کند؟	نکته مهم در تفسیر
ACTH	سیگنال هیپوفیز برای تحریک غده فوق کلیوی	باید همراه با وضعیت کورتیزول و شرایط بالینی تفسیر شود
کورتیزول صبحگاهی	عملکرد محور آدرنال	زمان نمونه گیری اهمیت زیادی دارد
تست تحریک ACTH	توانایی غده فوق کلیوی برای تولید کورتیزول	در برخی نتایج مرزی یا مشکوک به نارسایی انجام می شود

آیا ACTH و کورتیزول برای تشخیص پرکاری هیپوفیز هم استفاده می شوند؟

بله، اما روش بررسی افزایش کورتیزول با بررسی نارسایی آدرنال یکسان نیست. اگر علائم بیمار احتمال سندرم کوشینگ را مطرح کند، معمولا ابتدا باید وجود افزایش غیر طبیعی کورتیزول با آزمایش های مناسب بررسی شود. تست هایی مانند کورتیزول آزاد ادرار، کورتیزول بزاقی آخر شب یا تست سرکوب دگزامتازون از روش های مورد استفاده در ارزیابی اولیه هستند.

اندازه گیری تصادفی ACTH یا کورتیزول به تنهایی روش مناسبی برای غربالگری سندرم کوشینگ نیست. پس از اثبات افزایش کورتیزول، ACTH می تواند در تعیین علت و تشخیص وابستگی به ACTH کمک کند.

آزمایش TSH و Free T4 برای بررسی هیپوفیز

TSH از هیپوفیز ترشح می شود و تیروئید را برای تولید هورمون های تیروئیدی تحریک می کند. به همین دلیل، TSH و Free T4 از مهم ترین آزمایش ها برای بررسی ارتباط هیپوفیز و تیروئید هستند.

در کم کاری اولیه تیروئید معمولا Free T4 کاهش پیدا می کند و TSH افزایش می یابد. اما در کم کاری مرکزی که می تواند ناشی از بیماری هیپوفیز یا هیپوتالاموس باشد، Free T4 پایین است ولی TSH ممکن است پایین، طبیعی یا حتی کمی افزایش یافته باشد. بنابراین در فردی که احتمال بیماری هیپوفیز وجود دارد، طبیعی بودن TSH به تنهایی کم کاری تیروئید مرکزی را رد نمی کند.

Free T4	TSH	برداشت احتمالی
پایین	بالا	بیشتر به نفع کم کاری اولیه تیروئید
پایین	پایین یا طبیعی	در فرد دارای بیماری هیپوفیز می تواند به نفع کم کاری مرکزی باشد
بالا	پایین	می تواند با پرکاری اولیه تیروئید سازگار باشد
بالا	طبیعی یا بالا	در شرایط خاص نیازمند بررسی اختلالات مرکزی مانند آدنوم ترشح کننده TSH است

تفسیر این الگوها باید با توجه به علائم، داروها و محدوده مرجع آزمایشگاه انجام شود و یک عدد آزمایش به تنهایی برای تشخیص بیماری هیپوفیز کافی نیست.

آزمایش پرولاکتین برای بررسی هیپوفیز

پرولاکتین یکی از مهم ترین هورمون هایی است که در ارزیابی بیماری های هیپوفیز اندازه گیری می شود. افزایش پرولاکتین می تواند در اثر پرولاکتینوما، بعضی داروها، بارداری، تحریک پستان و برخی شرایط دیگر ایجاد شود.

اگر پرولاکتین افزایش یافته باشد، پزشک باید ابتدا علت های غیر توموری را نیز در نظر بگیرد. بنابراین بالا بودن پرولاکتین به تنهایی به معنی وجود تومور هیپوفیز نیست.

در صورت مشاهده افزایش پرولاکتین، ممکن است آزمایش با توجه به شرایط بیمار تکرار شود و عواملی مانند داروهای مصرفی، بارداری، کم کاری تیروئید و سایر علل بررسی شوند. در بعضی شرایط نیز بررسی ماکروپرولاکتین می تواند به تشخیص کمک کند.

آزمایش IGF-1 و هورمون رشد برای بررسی هیپوفیز

هورمون رشد یا GH توسط هیپوفیز ترشح می شود و از طریق مسیرهای مختلف، از جمله IGF-1، اثرات خود را در بدن ایجاد می کند. به دلیل ترشح ضربانی GH، اندازه گیری یک نمونه تصادفی GH معمولا برای تشخیص کمبود یا افزایش هورمون رشد کافی نیست.

به همین دلیل، IGF-1 در بسیاری از موارد برای ارزیابی اولیه محور هورمون رشد کاربرد بیشتری دارد. اگر پزشک به آکرومگالی یا افزایش فعالیت GH مشکوک باشد، نتیجه IGF-1 و علائم بیمار می تواند تعیین کننده نیاز به بررسی های تکمیلی باشد.

برای تایید برخی اختلالات هورمون رشد، تست های تحریکی یا مهاری مورد نیاز هستند. بنابراین نباید بر اساس یک عدد GH تصادفی درباره طبیعی یا غیر طبیعی بودن عملکرد هیپوفیز تصمیم گیری کرد.

آزمایش LH و FSH برای بررسی عملکرد هیپوفیز

LH و FSH از هورمون های گنادوتروپین هیپوفیز هستند و عملکرد تخمدان یا بیضه را تنظیم می کنند. تفسیر آنها بدون توجه به هورمون های جنسی و وضعیت بالینی بیمار می تواند گمراه کننده باشد.

در مردان، معمولا LH و FSH همراه با تستوسترون بررسی می شوند. در زنان، بسته به سن، وضعیت قاعدگی، بارداری و علت مراجعه، LH و FSH ممکن است همراه با استرادیول بررسی شوند.

آزمایش	در مردان	در زنان
LH	بررسی محور هیپوفیز و بیضه	بررسی محور هیپوفیز و تخمدان
FSH	بررسی عملکرد محور تولید مثل	بررسی عملکرد محور تولید مثل و تخمدان
تستوسترون	هورمون اصلی مورد بررسی در ارزیابی هیپوگنادیسم مردان	در شرایط خاص و بر اساس علائم
استرادیول	در شرایط خاص	برای ارزیابی عملکرد تخمدان در شرایط مناسب

اگر تستوسترون پایین باشد، LH و FSH چه اهمیتی دارند؟

در مردی که تستوسترون پایین دارد، پایین یا طبیعی بودن نامتناسب LH و FSH می تواند مطرح کننده اختلال مرکزی در محور هیپوفیز و هیپوتالاموس باشد. در مقابل، افزایش LH و FSH بیشتر به نفع اختلال اولیه بیضه است.

بنابراین مشاهده تستوسترون پایین به تنهایی برای تشخیص کم کاری هیپوفیز کافی نیست و باید هورمون های تنظیم کننده آن نیز بررسی شوند.

آیا برای آزمایش هیپوفیز باید همه هورمون ها را اندازه گیری کرد؟

خیر. هیچ پنل یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد. پزشک بر اساس علائم و احتمال بیماری تصمیم می گیرد کدام محورهای هورمونی بررسی شوند.

برای مثال، فردی با ترشح شیر از پستان ممکن است بیش از همه به بررسی پرولاکتین و علل مرتبط نیاز داشته باشد، در حالی که فردی با کاهش تستوسترون و علائم کم کاری هیپوفیز به بررسی تستوسترون، LH، FSH و سایر محورهای هورمونی نیاز پیدا می کند.

در فردی که یک توده هیپوفیز در MRI دیده شده است، ارزیابی ممکن است گسترده تر باشد تا هم افزایش ترشح هورمون و هم کاهش عملکرد هیپوفیز بررسی شود.

آزمایش های لازم در صورت وجود تومور هیپوفیز

وجود یک توده در هیپوفیز به این معنی نیست که حتما یک هورمون بیش از حد تولید می شود. بعضی تومورهای هیپوفیز ترشح کننده هورمون هستند و بعضی دیگر ممکن است عملکرد هورمونی مشخصی نداشته باشند اما به دلیل اندازه یا محل خود باعث اختلال در عملکرد طبیعی هیپوفیز شوند.

به همین دلیل، در فردی که توده هیپوفیز دارد معمولا بررسی هورمون های مربوط به افزایش ترشح و همچنین بررسی احتمال کم کاری هیپوفیز اهمیت دارد.

احتمال بالینی	آزمایش های مهم
پرولاکتینوما	پرولاکتین
آکرومگالی	IGF-1 و در صورت نیاز تست های تکمیلی GH
بیماری کوشینگ ناشی از هیپوفیز	آزمایش های اختصاصی افزایش کورتیزول و سپس بررسی ACTH بر اساس شرایط
تومور ترشح کننده TSH	TSH، Free T4 و در موارد لازم Free T3
کم کاری هیپوفیز	کورتیزول صبحگاهی، Free T4 و TSH، هورمون های جنسی، IGF-1 و پرولاکتین بر اساس شرایط

آیا MRI جای آزمایش خون هیپوفیز را می گیرد؟

خیر. MRI و آزمایش های هورمونی دو بخش متفاوت از ارزیابی بیماری های هیپوفیز هستند.

MRI برای بررسی ساختمان هیپوفیز، اندازه و محل ضایعه و ارتباط آن با ساختارهای اطراف مانند عصب بینایی کاربرد دارد، در حالی که آزمایش های هورمونی عملکرد غده را بررسی می کنند.

بنابراین ممکن است فردی MRI غیر طبیعی داشته باشد اما اختلال هورمونی قابل توجهی نداشته باشد و برعکس، ممکن است اختلال عملکرد هیپوفیز وجود داشته باشد بدون اینکه تشخیص آن صرفا بر اساس یک تصویر MRI امکان پذیر باشد.

آیا برای آزمایش های هیپوفیز باید ناشتا بود؟

پاسخ به این سوال به نوع آزمایش بستگی دارد. همه آزمایش های هورمونی هیپوفیز به یک شرایط نمونه گیری نیاز ندارند.

برای مثال، کورتیزول و بعضی از هورمون های جنسی به زمان نمونه گیری وابستگی دارند. در مردان، برای بررسی تستوسترون معمولا نمونه صبحگاهی اهمیت دارد. برخی تست های تحریکی نیز شرایط و دستورالعمل های اختصاصی دارند.

بنابراین بهتر است بیمار قبل از آزمایش از پزشک یا آزمایشگاه درباره ساعت نمونه گیری، نیاز به ناشتایی و داروهایی که باید مصرف یا موقتا قطع شوند سوال کند. هیچ دارویی را نباید بدون دستور پزشک قطع کرد.

چه عواملی می توانند نتیجه آزمایش های هورمونی هیپوفیز را تغییر دهند؟

• زمان نمونه گیری خون
• استرس و شرایط حاد جسمی
• بارداری
• سن و جنس
• وضعیت قاعدگی
• خواب و بیداری
• داروهای هورمونی
• کورتیکواستروئیدها و برخی داروهای دیگر
• داروهای موثر بر پرولاکتین
• بیماری های شدید یا حاد
• تغییرات وزن و شرایط متابولیک

به همین دلیل، تفسیر آزمایش های هیپوفیز باید بر اساس زمان نمونه گیری، شرایط بیمار، داروهای مصرفی و محدوده مرجع همان آزمایشگاه انجام شود.

تفسیر آزمایش هورمونی هیپوفیز چگونه انجام می شود؟

تفسیر آزمایش های هیپوفیز معمولا بر اساس یک عدد منفرد انجام نمی شود. پزشک ابتدا مشخص می کند کدام محور هورمونی مورد بررسی است و سپس هورمون هیپوفیزی را در کنار هورمون غده هدف و شرایط بالینی بیمار ارزیابی می کند.

محور	هورمون هیپوفیزی	هورمون یا شاخص مرتبط	آزمایش های مهم
آدرنال	ACTH	کورتیزول	ACTH، کورتیزول صبحگاهی و در صورت نیاز تست تحریکی
تیروئید	TSH	Free T4	TSH و Free T4
گنادی مردان	LH و FSH	تستوسترون	تستوسترون صبحگاهی، LH و FSH
گنادی زنان	LH و FSH	استرادیول	LH، FSH و استرادیول بر اساس شرایط
هورمون رشد	GH	IGF-1	IGF-1 و در صورت نیاز تست تحریکی یا مهاری
پرولاکتین	پرولاکتین	مستقیما اندازه گیری می شود	پرولاکتین و در صورت نیاز بررسی های تکمیلی

آیا نتیجه غیر طبیعی آزمایش به معنی بیماری هیپوفیز است؟

خیر. یک نتیجه غیر طبیعی لزوما به معنی وجود تومور یا بیماری هیپوفیز نیست. تغییرات هورمونی ممکن است در اثر بیماری های سایر غدد، داروها، بارداری، استرس، شرایط فیزیولوژیک یا زمان نامناسب نمونه گیری ایجاد شوند.

از طرف دیگر، بعضی اختلالات هیپوفیز ممکن است با آزمایش های ساده اولیه به طور کامل مشخص نشوند. برای مثال، در ارزیابی کمبود هورمون رشد، اندازه گیری تصادفی GH معمولا کافی نیست و ممکن است تست تحریک هورمون رشد لازم باشد.

تست های تحریکی هیپوفیز چه هستند؟

گاهی آزمایش خون پایه نمی تواند ظرفیت واقعی یک محور هورمونی را مشخص کند. در چنین شرایطی پزشک ممکن است از تست های تحریک یا مهار استفاده کند. در این تست ها با استفاده از یک ماده یا داروی مشخص، پاسخ محور هورمونی بررسی می شود.

• تست تحریک ACTH: برای بررسی توانایی محور آدرنال در افزایش کورتیزول کاربرد دارد.
• تست های تحریک هورمون رشد: در شرایط مشخص برای بررسی کمبود GH استفاده می شوند.
• تست های اختصاصی افزایش کورتیزول: برای بررسی سندرم کوشینگ از روش های مناسب سرکوب یا اندازه گیری کورتیزول استفاده می شود.

این تست ها باید با توجه به شرایط بیمار و زیر نظر پزشک انجام شوند و تفسیر آنها فقط بر اساس یک عدد بدون توجه به زمان و شرایط انجام تست صحیح نیست.

آیا آزمایش های هیپوفیز در زنان و مردان متفاوت است؟

بخشی از آزمایش ها در زنان و مردان مشترک هستند، اما بررسی محور تولید مثل تفاوت هایی دارد. در مردان معمولا تستوسترون همراه با LH و FSH بررسی می شود، در حالی که در زنان وضعیت قاعدگی، سن، یائسگی، بارداری و سطح استرادیول اهمیت بیشتری پیدا می کند.

در زنان پس از یائسگی نیز تفسیر LH و FSH با زنان در سنین باروری متفاوت است. بنابراین یک محدوده ثابت برای همه زنان و مردان نمی توان در نظر گرفت.

آزمایش های هیپوفیز در کودکان

در کودکان نیز ممکن است عملکرد هیپوفیز به وسیله آزمایش های هورمونی بررسی شود، اما تفسیر نتایج با بزرگسالان یکسان نیست. سن، مرحله بلوغ، رشد قدی و محدوده های مرجع مخصوص کودکان باید در نظر گرفته شود.

در صورت اختلال رشد، بلوغ زودرس یا تاخیر در بلوغ، یا شک به بیماری هیپوفیز، ممکن است آزمایش هایی مانند IGF-1، هورمون های تیروئیدی، LH، FSH و هورمون های جنسی بر اساس شرایط درخواست شوند.

کم کاری هیپوفیز چه تاثیری بر آزمایش ها دارد؟

کم کاری هیپوفیز یا هیپوپیتویتاریسم به معنی کاهش تولید یک یا چند هورمون هیپوفیزی است. در این شرایط ممکن است چند محور هورمونی همزمان دچار اختلال شوند.

برای مثال، کاهش Free T4 همراه با TSH پایین، طبیعی یا نامتناسب با میزان کاهش Free T4 می تواند در فرد مبتلا به بیماری هیپوفیز مطرح کننده کم کاری مرکزی تیروئید باشد. همچنین کاهش تستوسترون همراه با LH و FSH پایین یا نامتناسب می تواند به نفع اختلال مرکزی باشد.

ارزیابی کم کاری هیپوفیز معمولا شامل بررسی چند محور هورمونی است و بر اساس نتیجه آزمایش های اولیه ممکن است تست های تکمیلی مورد نیاز باشد.

اگر در MRI تومور هیپوفیز دیده شود چه آزمایش هایی لازم است؟

در صورت مشاهده توده هیپوفیز، پزشک معمولا علاوه بر بررسی اندازه و محل ضایعه در MRI، عملکرد هورمونی آن را نیز ارزیابی می کند. هدف این بررسی دو موضوع است: مشخص شود آیا توده هورمون خاصی را بیش از حد تولید می کند و آیا عملکرد طبیعی هیپوفیز کاهش یافته است یا خیر.

بر اساس نوع توده و علائم بیمار، آزمایش پرولاکتین، IGF-1، ارزیابی محور آدرنال، آزمایش های تیروئیدی و بررسی محور جنسی ممکن است مورد نیاز باشند.

راهنمای Endocrine Society نیز در بیماران دارای توده اتفاقی هیپوفیز، ارزیابی آزمایشگاهی برای بررسی ترشح بیش از حد هورمون و همچنین احتمال کم کاری هیپوفیز را توصیه می کند.

آیا پرولاکتین بالا حتما به معنی تومور هیپوفیز است؟

خیر. پرولاکتین بالا علل مختلفی دارد و تشخیص پرولاکتینوما تنها بر اساس بالا بودن یک عدد انجام نمی شود. داروها، بارداری، کم کاری تیروئید، استرس و بعضی شرایط دیگر نیز می توانند باعث افزایش پرولاکتین شوند.

اگر پزشک احتمال پرولاکتینوما را مطرح کند، شدت افزایش پرولاکتین، علائم، داروهای مصرفی و در صورت نیاز MRI هیپوفیز در کنار یکدیگر بررسی می شوند.

چه زمانی مراجعه به متخصص غدد اهمیت بیشتری دارد؟

اگر آزمایش های هورمونی شما غیر طبیعی شده است، به ویژه اگر چند هورمون همزمان غیر طبیعی باشند، بهتر است نتیجه توسط متخصص غدد بررسی شود. همچنین در صورت وجود توده هیپوفیز، افزایش قابل توجه پرولاکتین، اختلال شدید کورتیزول، کاهش چند هورمون یا علائم مرتبط با افزایش هورمون رشد، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری دارد.

در صورت بروز اختلالات بینایی جدید، کاهش شدید سطح هوشیاری، سردرد بسیار شدید و ناگهانی یا علائم عصبی حاد در فردی که بیماری هیپوفیز دارد، ارزیابی پزشکی فوری ضروری است.

جمع بندی آزمایش های هورمونی هیپوفیز

آزمایش	مهم ترین کاربرد
ACTH و کورتیزول	بررسی محور هیپوفیز و غده فوق کلیوی
TSH و Free T4	بررسی محور هیپوفیز و تیروئید
پرولاکتین	بررسی افزایش پرولاکتین و احتمال پرولاکتینوما
IGF-1	ارزیابی اولیه محور هورمون رشد
GH	بررسی هورمون رشد؛ معمولا همراه با ارزیابی های تکمیلی
LH و FSH	بررسی محور تولید مثل و عملکرد هیپوفیز
تستوسترون	بررسی محور جنسی در مردان
استرادیول	بررسی محور جنسی در زنان در شرایط مناسب

مهم ترین نکته این است که آزمایش های هورمونی هیپوفیز باید به صورت یک مجموعه و در ارتباط با علائم بیمار، معاینه، زمان نمونه گیری، داروها و در صورت نیاز MRI و تست های تحریکی تفسیر شوند. یک عدد غیر طبیعی در یک آزمایش به تنهایی معمولا برای تشخیص بیماری هیپوفیز کافی نیست.

سوالات متداول درباره آزمایش های هورمونی هیپوفیز

مهم ترین آزمایش برای بررسی عملکرد هیپوفیز چیست؟

یک آزمایش واحد که بتواند تمام عملکرد هیپوفیز را بررسی کند وجود ندارد. بسته به شرایط بیمار، آزمایش هایی مانند کورتیزول و ACTH، TSH و Free T4، پرولاکتین، IGF-1، LH و FSH و هورمون های جنسی مورد استفاده قرار می گیرند.

آیا آزمایش TSH می تواند بیماری هیپوفیز را نشان دهد؟

TSH به تنهایی کافی نیست. برای بررسی احتمال کم کاری مرکزی تیروئید باید TSH همراه با Free T4 و وضعیت بالینی بیمار بررسی شود. در بیماری هیپوفیز ممکن است Free T4 پایین باشد اما TSH بالا نباشد.

برای آزمایش هیپوفیز باید ناشتا باشم؟

همه آزمایش های هیپوفیز نیاز به ناشتایی ندارند. زمان نمونه گیری برای بعضی هورمون ها اهمیت بیشتری دارد. دستور آزمایشگاه و پزشک باید ملاک قرار گیرد.

آیا پرولاکتین بالا یعنی تومور هیپوفیز دارم؟

خیر. پرولاکتین بالا می تواند علت های مختلفی داشته باشد و قبل از نسبت دادن آن به تومور هیپوفیز باید داروها، بارداری، کم کاری تیروئید و سایر علل بررسی شوند.

آیا GH پایین در آزمایش به معنی کمبود هورمون رشد است؟

لزوما خیر. GH به صورت ضربانی ترشح می شود و یک اندازه گیری تصادفی معمولا برای تشخیص کمبود GH مناسب نیست. در صورت شک بالینی ممکن است IGF-1 و تست تحریک هورمون رشد بررسی شوند.

آیا MRI هیپوفیز بدون آزمایش خون کافی است؟

خیر. MRI ساختمان هیپوفیز را بررسی می کند، در حالی که آزمایش های هورمونی عملکرد آن را ارزیابی می کنند. در بسیاری از بیماری های هیپوفیز هر دو بخش ارزیابی اهمیت دارند.

اگر چند هورمون هیپوفیز پایین باشد چه معنایی دارد؟

کاهش چند محور هورمونی می تواند مطرح کننده کم کاری هیپوفیز باشد، اما تشخیص باید با توجه به نتایج دقیق آزمایش ها، علائم و شرایط بیمار انجام شود. در بعضی موارد تست های تکمیلی برای بررسی ذخیره هورمونی لازم است.

آیا آزمایش های هورمونی هیپوفیز در زنان و مردان یکسان است؟

بخشی از آزمایش ها مشترک هستند، اما بررسی محور جنسی بر اساس جنس، سن، وضعیت قاعدگی، یائسگی، بارداری و شرایط بالینی متفاوت است.

نتیجه گیری

آزمایش های هورمونی هیپوفیز مجموعه ای از آزمایش ها برای بررسی عملکرد محورهای مختلف هورمونی بدن هستند. مهم ترین آنها شامل ACTH و کورتیزول، TSH و Free T4، پرولاکتین، IGF-1، LH و FSH و هورمون های جنسی است.

انتخاب آزمایش مناسب به علت مراجعه و احتمال بیماری بستگی دارد و در برخی اختلالات، آزمایش های پایه به تنهایی کافی نیستند. بنابراین تفسیر نتیجه آزمایش های هیپوفیز باید توسط پزشک و در کنار علائم، معاینه، داروهای مصرفی و در صورت نیاز MRI یا تست های تحریکی انجام شود.

مطالب بیشتر

• علائم و نشانه های اختلالات غده هیپوفیز | دکتر نسرین عسگری فوق غدد
• آدنوم هیپوفیز چیست؟ | علائم، تشخیص و درمان تومورهای خوش خیم
• پرولاکتینوما | علائم، آزمایش ها و درمان افزایش هورمون پرولاکتین
• غده هیپوفیز
• کم کاری هیپوفیز چیست؟ علائم، علل، تشخیص و درمان
• آکرومگالی چیست؟ علائم، علت، تشخیص و درمان