پاراتیروئید

از دیدگاه یک فوق تخصص غدد، غدد پاراتیروئید ممکن است دچار اختلالات عملکردی یا ساختاری شوند که به دو دسته اصلی تقسیم می شوند :

1. اختلالات عملکردی پاراتیروئید

الف) پرکاری پاراتیروئید (Hyperparathyroidism)

ترشح بیش از حد هورمون پاراتیروئید (PTH) ← افزایش کلسیم خون (Hypercalcemia)
انواع :
اولیه (Primary) :

• شایع ترین علت : آدنوم (تومور خوش خیم) یک یا چند غده پاراتیروئید
• نادرتر : هیپرپلازی (افزایش تعداد سلول ها) یا سرطان پاراتیروئید

ثانویه (Secondary) :

پاسخ به کاهش کلسیم خون، مثلا به دلیل :

• نارسایی مزمن کلیه
• کمبود ویتامین D
• سوء جذب

ثالثیه (Tertiary) :
در بیماران با نارسایی کلیه طولانی مدت یا دیالیز مزمن ← غده پاراتیروئید به صورت خودمختار فعال می شود و حتی با تصحیح کلسیم، ترشح PTH ادامه دارد.

علائم :

• سنگ کلیه (سنگ کلسیمی)
• ضعف عضلانی، خستگی، درد استخوان
• افسردگی، بی قراری، گیجی
• افزایش ادرار، یبوست

ب) کم کاری پاراتیروئید (Hypoparathyroidism)

ترشح ناکافی PTH ← کاهش کلسیم خون (Hypocalcemia)

علل شایع :

• جراحی تیروئید یا پاراتیروئید (آسیب یا برداشت غده)
• بیماری های خودایمنی
• ژنتیکی (مثل سندرم دی جورج)
• کمبود منیزیم شدید

علائم :

• گزگز، کرختی در انگشتان و لب ها
• اسپاسم عضلات، تتانی (گرفتگی عضلات)
• تشنج، اضطراب، تحریک پذیری

2. مشکلات ساختاری یا تومورال پاراتیروئید:

آدنوم پاراتیروئید

• شایع ترین علت پرکاری اولیه
• تومور خوش خیم در یکی از غدد پاراتیروئید

هیپرپلازی پاراتیروئید

• افزایش تعداد سلول ها در چند یا همه غدد
• ممکن است در بیماری های ژنتیکی مثل MEN 1 و MEN 2A دیده شود

سرطان پاراتیروئید

• نادر ولی جدی
• معمولا باعث هایپرکلسمی شدید و مقاوم به درمان می شود

روش های تشخیصی فوق تخصص غدد برای بیماری های پاراتیروئید

آزمایش های خونی

• سطح کلسیم، فسفر، منیزیم
• PTH
• ویتامین D
• کراتینین و عملکرد کلیه

آزمایش ادرار

• دفع کلسیم در ادرار 24 ساعته

تصویربرداری

• سونوگرافی گردن : بررسی غدد پاراتیروئید
• اسکن Sestamibi (پاراتکنسین) : تشخیص محل آدنوم
• MRI یا CT در موارد پیچیده یا مشکوک به تومور بدخیم

تست ژنتیک

• اگر سابقه خانوادگی یا شک به سندرم های ارثی وجود داشته باشد

روش های درمانی توسط فوق تخصص غدد

1. پرکاری پاراتیروئید

در موارد خفیف :

• درمان دارویی و نظارت : کنترل کلسیم و فسفر
• بیس فسفونات ها (مهار جذب استخوانی)
• کلسیمیمتیک ها (مثل سیناکلست برای کاهش PTH)

در موارد شدید یا با علائم :

• جراحی (پاراتیروئیدکتومی) : توسط جراح ENT یا جراحی عمومی با تخصص در جراحی غدد

2. کم کاری پاراتیروئید

• جایگزینی کلسیم خوراکی
• ویتامین D فعال (کلسیتریول)
• در موارد مزمن شدید : استفاده از هورمون پاراتیروئید مصنوعی (rhPTH 1-84)

نکته مهم

تشخیص افتراقی با بیماری های دیگر مانند :

• اختلالات تیروئید
• بدخیمی های استخوان
• سندرم های ژنتیکی
• بیماری های کلیوی

مطالب بیشتر

• پرکاری غده پاراتیروئید | علائم، علل و روش های درمان
• کم کاری غده پاراتیروئید | علائم، درمان و مراقبت ها
• آدنوم پاراتیروئید چیست؟ علائم، تشخیص و درمان
• آزمایش PTH چیست؟ تفسیر PTH بالا و پایین
• هیپرپلازی پاراتیروئید چیست؟ علل، علائم و درمان
• جراحی پاراتیروئید و مراقبت های پس از آن؛ آمادگی، عوارض و بهبودی
• تغذیه در پرکاری پاراتیروئید؛ کلسیم، ویتامین D و رژیم غذایی
• ارتباط پاراتیروئید و پوکی استخوان؛ نقش PTH