تشخیص و درمان تیروئید | دکتر نسرین عسگری سوران فوق‌ تخصص غدد

بیماری تیروئید چیست؟

غده تیروئید یکی از غدد مهم بدن است که با تولید هورمون های تیروئیدی، روی بسیاری از فعالیت های بدن مانند سوخت و ساز، ضربان قلب، دمای بدن و میزان انرژی تأثیر می گذارد. وقتی عملکرد تیروئید دچار اختلال شود، ممکن است علائمی مانند تغییر وزن، خستگی، تپش قلب، احساس سرما یا گرما، تغییرات پوست و مو و اختلالات قاعدگی ایجاد شود.

بیماری های تیروئید فقط به کم کاری و پرکاری محدود نمی شوند. مشکلاتی مانند گواتر، گره یا ندول تیروئید، التهاب تیروئید و سرطان تیروئید نیز از بیماری های مهم این غده هستند. بعضی از این بیماری ها ممکن است مدت ها بدون علامت باشند و در آزمایش خون یا سونوگرافی به طور اتفاقی تشخیص داده شوند.

اگر علائمی مانند خستگی مداوم، تغییر وزن بدون علت مشخص، تپش قلب، لرزش دست، احساس سرمای غیرطبیعی، یبوست یا تغییرات قاعدگی دارید، بررسی عملکرد تیروئید می تواند به مشخص شدن علت کمک کند. تشخیص نوع بیماری تیروئید بر اساس علائم، معاینه و آزمایش های لازم توسط پزشک انجام می شود.

دسته بندی کلی مشکلات تیروئید

از نگاه پزشکی، بیماری های تیروئید را معمولاً به چهار دسته اصلی تقسیم می کنیم

  • اختلالات عملکرد (پرکاری یا کم کاری)
  • بیماری های ساختمانی (ندول، گواتر)
  • التهابات (تیروئیدیت ها)
  • بدخیمی ها (سرطان ها)

اختلالات عملکرد تیروئید

کم کاری تیروئید (Hypothyroidism)
  • شایع ترین علت : تیروئیدیت هاشیموتو (یک بیماری خودایمنی)
  • علائم : خستگی، افزایش وزن، یبوست، خشکی پوست، افسردگی، اختلال قاعدگی
  • تست اصلی : TSH ↑ و FT4 ↓
پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)
  • شایع ترین علت : بیماری گریوز (Graves)
  • علائم : اضطراب، کاهش وزن، تعریق، تپش قلب، لرزش، گواتر
  • تست : TSH ↓ و FT4/FT3 ↑
  • گاهی در گیری چشم (opthalmopathy) در گریوز
تفاوت علائم کم کاری و پرکاری تیروئید
ویژگی ها کم کاری تیروئید (Hypothyroidism) پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)
وزن افزایش وزن (با وجود اشتهای کم) کاهش وزن (با وجود اشتهای زیاد)
انرژی و خلق و خو خستگی، خواب آلودگی، افسردگی بی قراری، اضطراب، تحریک پذیری
ضربان قلب کندی ضربان (برادی کاردی) تپش قلب، افزایش ضربان (تاکی کاردی)
پوست و مو پوست خشک، ریزش مو پوست گرم و مرطوب، تعریق زیاد
دست ها و بدن احساس سرما، ورم اندام ها لرزش دست ها، احساس گرما
سیستم گوارش یبوست اسهال یا افزایش حرکات روده
چهره و چشم ها صورت پف آلود در بیماری گریوز: بیرون زدگی چشم ها
قاعدگی (خانم ها) قاعدگی های شدید یا نامنظم کاهش یا قطع قاعدگی
نکته مهم :

  • هر دو بیماری با اختلال در سطح هورمون های تیروئید ایجاد می شوند.

  • تشخیص قطعی فقط با آزمایش خون (TSH و FT4/FT3) امکان پذیر است.

  • درمان آن ها کاملاً متفاوت است و باید توسط متخصص غدد تعیین شود.

بیماری های ساختمانی (گواتر و ندول)

  • گواتر Diffuse (یکنواخت) : بزرگ شدن یکنواخت تیروئید (مانند گریوز)
  • گواتر ندولر : وجود ندول ها
  • ندول منفرد یا مولتی ندولار

(باید از نظر خوش خیم یا بدخیم بودن بررسی شود (سونوگرافی، FNA))

تیروئیدیت ها

  • تیروئیدیت هاشیموتو : مزمن، شایع ترین علت کم کاری
  • تیروئیدیت تحت حاد (دکو ورن) : دردناک، ویروسی
  • تیروئیدیت پس از زایمان : شایع در خانم ها
  • تیروئیدیت حاد چرکی : نادر، عفونت باکتریال

سرطان های تیروئید

  • پاپیلری (شایع ترین، پیش آگهی خوب)
  • فولیکولار
  • مدولاری
  • آناپلاستیک (تهاجمی، نادر)

فوق تخصص غدد در این موارد :

  • ندول مشکوک را ارزیابی می کند (الگوهای سونو، FNA)
  • همکاری با جراح و انکولوژیست

بیماری های تیروئید به زبان ساده

«از دید غدد» بیماری های تیروئید یعنی : اختلال در عملکرد (کم کاری/پرکاری)، ساختار (ندول/گواتر)، التهاب، یا سرطان – هر کدام پروتکل تشخیص و درمان خودش را دارد.

رویکرد فوق تخصص غدد

1. گرفتن شرح حال دقیق

  • پرسیدن علائم (خستگی، تپش قلب، لرزش، تعریق، تغییر وزن، یبوست، اضطراب)
  • سابقه خانوادگی بیماری تیروئید
  • سابقه دارویی
  • سابقه بیماری های خودایمنی دیگر

2. معاینه بالینی

  • لمس غده تیروئید (بزرگی، ندول، حساسیت)
  • معاینه چشم (مثلاً برای گریوز)
  • بررسی ضربان قلب، لرزش دست، رفلکس ها
  • بررسی پوست و مو

3. درخواست آزمایش خون

  • TSH (کلیدی ترین تست)
  • FT4 و گاهی FT3
  • آنتی بادی های ضدتیروئید (Anti-TPO، TRAb)
  • سایر آزمایش ها در صورت لزوم (CBC، کلسیم، قند خون)

4. سونوگرافی تیروئید

  • بررسی اندازه غده
  • ندول ها (شکل، تعداد، مشخصات مشکوک)
  • راهنمایی برای بیوپسی (FNA) در صورت نیاز

5. اسکن تیروئید (در موارد خاص)

  • برای تشخیص ندول های داغ/سرد
  • در موارد پرکاری (مثل گریوز یا ندول سمی)

6. انجام FNA (نمونه برداری سوزنی)

  • برای بررسی ندول مشکوک به سرطان
  • زیر هدایت سونوگرافی

7. تشخیص دقیق

بر اساس :

  • علائم بالینی
  • نتایج آزمایشگاهی
  • تصویر برداری
  • پاتولوژی (اگر نیاز باشد)

8. درمان

برای کم کاری تیروئید :
  • تجویز لووتیروکسین (قرص هورمون تیروئید)
برای پرکاری تیروئید :
  • داروهای ضدتیروئید (مثل متی مازول)
  • ید رادیواکتیو
  • در موارد خاص جراحی
برای ندول ها :
  • پیگیری دوره ای
  • جراحی (اگر مشکوک به سرطان یا بزرگ شوند)
برای سرطان تیروئید :
  • ارجاع به جراح و انکولوژیست
  • ید رادیواکتیو پس از جراحی
  • تنظیم هورمون درمانی طولانی مدت
برای تیروئیدیت :
  • درمان حمایتی یا ضد التهاب (بسته به نوع)

9. پیگیری طولانی مدت

  • کنترل TSH و FT4
  • تنظیم دوز داروها
  • پیشگیری از عوارض

مطالب بیشتر

زمینه ها

زمان کار کلینیک

یکشنبه
13.00 – 16.00
یکشنبه(دیابت)
9.00 – 12.00
چهارشنبه
9.00 – 12.00

تماس با کلینیک

سوالات خود را از دکتر عسگری بپرسید