تشخیص و درمان تیروئید | دکتر نسرین عسگری سوران فوق‌ تخصص غدد

پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)

• شایع ترین علت : بیماری گریوز (Graves)
• علائم : اضطراب، کاهش وزن، تعریق، تپش قلب، لرزش، گواتر
• تست : TSH ↓ و FT4/FT3 ↑
• گاهی در گیری چشم (opthalmopathy) در گریوز

تفاوت علائم کم کاری و پرکاری تیروئید

ویژگی ها	کم کاری تیروئید (Hypothyroidism)	پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism)
وزن	افزایش وزن (با وجود اشتهای کم)	کاهش وزن (با وجود اشتهای زیاد)
انرژی و خلق و خو	خستگی، خواب آلودگی، افسردگی	بی قراری، اضطراب، تحریک پذیری
ضربان قلب	کندی ضربان (برادی کاردی)	تپش قلب، افزایش ضربان (تاکی کاردی)
پوست و مو	پوست خشک، ریزش مو	پوست گرم و مرطوب، تعریق زیاد
دست ها و بدن	احساس سرما، ورم اندام ها	لرزش دست ها، احساس گرما
سیستم گوارش	یبوست	اسهال یا افزایش حرکات روده
چهره و چشم ها	صورت پف آلود	در بیماری گریوز: بیرون زدگی چشم ها
قاعدگی (خانم ها)	قاعدگی های شدید یا نامنظم	کاهش یا قطع قاعدگی

نکته مهم :

• هر دو بیماری با اختلال در سطح هورمون های تیروئید ایجاد می شوند.

• تشخیص قطعی فقط با آزمایش خون (TSH و FT4/FT3) امکان پذیر است.

• درمان آن ها کاملاً متفاوت است و باید توسط متخصص غدد تعیین شود.

بیماری های ساختمانی (گواتر و ندول)

• گواتر Diffuse (یکنواخت) : بزرگ شدن یکنواخت تیروئید (مانند گریوز)
• گواتر ندولر : وجود ندول ها
• ندول منفرد یا مولتی ندولار

(باید از نظر خوش خیم یا بدخیم بودن بررسی شود (سونوگرافی، FNA))

تیروئیدیت ها

• تیروئیدیت هاشیموتو : مزمن، شایع ترین علت کم کاری
• تیروئیدیت تحت حاد (دکو ورن) : دردناک، ویروسی
• تیروئیدیت پس از زایمان : شایع در خانم ها
• تیروئیدیت حاد چرکی : نادر، عفونت باکتریال

سرطان های تیروئید

• پاپیلری (شایع ترین، پیش آگهی خوب)
• فولیکولار
• مدولاری
• آناپلاستیک (تهاجمی، نادر)

فوق تخصص غدد در این موارد :

• ندول مشکوک را ارزیابی می کند (الگوهای سونو، FNA)
• همکاری با جراح و انکولوژیست

جمع بندی ساده

«از دید غدد» بیماری های تیروئید یعنی : اختلال در عملکرد (کم کاری/پرکاری)، ساختار (ندول/گواتر)، التهاب، یا سرطان – هر کدام پروتکل تشخیص و درمان خودش را دارد.

رویکرد فوق تخصص غدد

1. گرفتن شرح حال دقیق

• پرسیدن علائم (خستگی، تپش قلب، لرزش، تعریق، تغییر وزن، یبوست، اضطراب)
• سابقه خانوادگی بیماری تیروئید
• سابقه دارویی
• سابقه بیماری های خودایمنی دیگر

2. معاینه بالینی

• لمس غده تیروئید (بزرگی، ندول، حساسیت)
• معاینه چشم (مثلاً برای گریوز)
• بررسی ضربان قلب، لرزش دست، رفلکس ها
• بررسی پوست و مو

3. درخواست آزمایش خون

• TSH (کلیدی ترین تست)
• FT4 و گاهی FT3
• آنتی بادی های ضدتیروئید (Anti-TPO، TRAb)
• سایر آزمایش ها در صورت لزوم (CBC، کلسیم، قند خون)

4. سونوگرافی تیروئید

• بررسی اندازه غده
• ندول ها (شکل، تعداد، مشخصات مشکوک)
• راهنمایی برای بیوپسی (FNA) در صورت نیاز

5. اسکن تیروئید (در موارد خاص)

• برای تشخیص ندول های داغ/سرد
• در موارد پرکاری (مثل گریوز یا ندول سمی)

6. انجام FNA (نمونه برداری سوزنی)

• برای بررسی ندول مشکوک به سرطان
• زیر هدایت سونوگرافی

7. تشخیص دقیق

بر اساس :

• علائم بالینی
• نتایج آزمایشگاهی
• تصویر برداری
• پاتولوژی (اگر نیاز باشد)

8. درمان

برای کم کاری تیروئید :

• تجویز لووتیروکسین (قرص هورمون تیروئید)

برای پرکاری تیروئید :

• داروهای ضدتیروئید (مثل متی مازول)
• ید رادیواکتیو
• در موارد خاص جراحی

برای ندول ها :

• پیگیری دوره ای
• جراحی (اگر مشکوک به سرطان یا بزرگ شوند)

برای سرطان تیروئید :

• ارجاع به جراح و انکولوژیست
• ید رادیواکتیو پس از جراحی
• تنظیم هورمون درمانی طولانی مدت

برای تیروئیدیت :

• درمان حمایتی یا ضد التهاب (بسته به نوع)

9. پیگیری طولانی مدت

• کنترل TSH و FT4
• تنظیم دوز داروها
• پیشگیری از عوارض

مطالب بیشتر

• تغذیه در کم کاری تیروئید
• تیروئید و بارداری
• زندگی بعد از جراحی تیروئید